Mở rộng dư địa phát triển từ kinh tế di sản

Với lợi thế sở hữu các di sản thiên nhiên và văn hóa có giá trị nổi bật toàn cầu cùng nhiều giá trị văn hóa khác, Quảng Ninh đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế di sản, lấy di sản làm nền tảng để phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và các ngành kinh tế sáng tạo. Từ đó, mở ra không gian phát triển mới, động lực tăng trưởng kinh tế mới, hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của tỉnh trong giai đoạn tới.  

Động lực tăng trưởng mới

Cùng với Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, Di sản văn hóa thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, Quảng Ninh còn có kho tàng di sản văn hóa phong phú với tổng số 609 di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh các loại; hơn 360 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có 19 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cùng nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc Kinh, Tày, Dao, Sán Chay, Sán Dìu...

Nhận thức rõ tiềm năng to lớn từ nguồn tài nguyên di sản, Nghị quyết Đại hội XVI Đảng bộ tỉnh xác định một trong những khâu đột phá nhiệm kỳ 2025-2030 là phát triển nền văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh gắn với xây dựng và phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản, kinh tế đêm và kinh tế đô thị. Cụ thể hóa tinh thần nghị quyết, các cấp, ngành, địa phương đã tập trung nguồn lực phát huy thế mạnh kinh tế di sản, tạo động lực thúc đẩy phát triển du lịch và kinh tế địa phương.

Tháng 7/2025, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới, đánh dấu bước phát triển mới trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản của Quảng Ninh. Trên cơ sở đó, tỉnh xác định năm 2026 là “Năm du lịch Yên Tử”, tập trung xây dựng Yên Tử trở thành trung tâm du lịch văn hóa, tâm linh tầm cỡ quốc gia và quốc tế.

Nhiều hoạt động quy mô lớn đã được tổ chức như Festival Yên Tử “Hành trình di sản - Tinh hoa thế giới”, cuộc thi ảnh “Khoảnh khắc di sản”, chương trình nghệ thuật đặc biệt “Non thiêng Yên Tử - Khí phách ngàn năm”, hội nghị khoa học tham vấn chuyên gia về định hướng phát triển đô thị di sản Yên Tử... Qua đó, góp phần quảng bá mạnh mẽ hình ảnh di sản, thu hút du khách và mở rộng không gian phát triển cho các ngành dịch vụ, thương mại, lưu trú và công nghiệp văn hóa. Kết quả bước đầu đã được thể hiện rõ nét. Năm 2026, Quảng Ninh đặt mục tiêu đón ít nhất 1 triệu lượt khách đến tham quan, chiêm bái Di sản văn hóa thế giới Yên Tử. Sau 4 tháng đầu năm, Yên Tử đã đón hơn 1 triệu lượt du khách, tăng gấp 2,2 lần so với cùng kỳ năm trước và vượt chỉ tiêu cả năm.

Không riêng Yên Tử, nhiều giá trị văn hóa, lịch sử và thiên nhiên đặc sắc trên địa bàn tỉnh đang được chuyển hóa thành các sản phẩm du lịch sáng tạo, đáp ứng nhu cầu trải nghiệm ngày càng đa dạng của du khách, góp phần mở rộng không gian phát triển kinh tế di sản. Tiêu biểu là show diễn thực cảnh kết hợp ẩm thực “Đi tìm dấu ngọc” được tổ chức tại hang Ngọc Rồng, thuộc Khu di tích và danh thắng Vũng Đục (phường Cẩm Phả). Thông qua nghệ thuật trình diễn hiện đại kết hợp khai thác những giá trị lịch sử, văn hóa của vùng đất mỏ, chương trình mang đến cho du khách những trải nghiệm độc đáo, đồng thời gia tăng giá trị khai thác di sản.

Trên vịnh Hạ Long, hệ thống du thuyền nghỉ đêm cao cấp cũng không ngừng làm mới sản phẩm bằng việc lồng ghép các hoạt động trải nghiệm văn hóa bản địa, nghệ thuật truyền thống, ẩm thực đặc trưng và dịch vụ nghỉ dưỡng chất lượng cao, góp phần nâng tầm giá trị thương hiệu du lịch di sản của Quảng Ninh.

Cùng với đó, nhiều lễ hội và hoạt động văn hóa truyền thống cũng được phục dựng, bảo tồn và đổi mới cách thức tổ chức như: Lễ hội Khỏi Kêm (xã Đường Hoa), lễ hội đình - miếu Cái Chiên (xã Cái Chiên), Ngày hội văn hóa các dân tộc xã Điền Xá, Ngày hội Soóng Cọ (xã Bình Liêu)... không chỉ góp phần gìn giữ các giá trị di sản văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc thiểu số mà còn tạo không gian giao lưu cộng đồng, quảng bá hình ảnh địa phương, thu hút du khách và tạo sinh kế cho người dân.

Từ nguồn tài nguyên thiên nhiên đặc sắc cùng chiều sâu văn hóa giàu bản sắc, Quảng Ninh đang từng bước chuyển hóa lợi thế di sản thành động lực phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế di sản. Riêng quý I/2026, Quảng Ninh đón 6,28 triệu lượt khách, tổng doanh thu du lịch đạt 15.687 tỷ đồng. Những con số này cho thấy, di sản không chỉ là giá trị văn hóa cần được gìn giữ mà đang từng bước trở thành nguồn lực kinh tế quan trọng, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng và nâng cao sức cạnh tranh của địa phương.

Tăng cường công tác quản lý

Để bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và khai thác, ngày 4/5/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 35/2026/QĐ-UBND về Quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh. Qua đó, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị kho tàng di sản văn hóa phong phú của Quảng Ninh.  

Quy chế áp dụng đối với các sở, ban, ngành thuộc UBND tỉnh; UBND cấp xã, phường, đặc khu cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh. Phạm vi quản lý bao gồm các di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh đã được xếp hạng các cấp; di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia; di sản văn hóa phi vật thể và di sản tư liệu thuộc các danh mục cấp tỉnh, quốc gia và UNESCO.

Một trong những điểm nổi bật của quy chế là quy định rõ phân cấp quản lý di sản. Theo đó, UBND cấp xã, phường, đặc khu chịu trách nhiệm quản lý nhà nước đối với di sản văn hóa trên địa bàn địa phương gồm: Di tích được xếp hạng cấp quốc gia đặc biệt, cấp quốc gia, cấp tỉnh, di tích trong Danh mục kiểm kê di tích của tỉnh (không bao gồm di sản thế giới, di tích quốc gia đặc biệt thuộc phạm vi quản lý của Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử); di sản văn hóa phi vật thể thuộc danh mục của UNESCO, danh mục quốc gia, danh mục kiểm kê của tỉnh...

Trong tháng 5 vừa qua, Ban Quản lý di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử đã tổ chức các hội nghị ký kết Quy chế phối hợp trong công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản, di tích, tổ chức lễ hội tại Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt nhà Trần, Khu di tích quốc gia đặc biệt Yên Tử, Khu di tích quốc gia đặc biệt Bạch Đằng với UBND các địa phương liên quan… Việc tăng cường cơ chế phối hợp giữa các đơn vị quản lý và địa phương không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả bảo tồn, phát huy giá trị di sản mà còn tạo sự đồng bộ trong quản lý, khai thác các nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển du lịch và kinh tế di sản.

Với cách tiếp cận hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, Quảng Ninh đang từng bước chuyển hóa các giá trị di sản thành nguồn lực nội sinh quan trọng. Đây cũng là nền tảng quan trọng để kinh tế di sản tiếp tục phát huy vai trò là một trong những động lực tăng trưởng mới, đóng góp vào sự phát triển bền vững của tỉnh trong những năm tới.

Theo Nguyễn Dung (https://baoquangninh.vn/mo-rong-du-dia-phat-trien-tu-kinh-te-di-san-3410076.html?gidzl=6GhB3f7QooeM5yCCaCJ2B1iHp0-BoiLw1HoT2e-RmIzNIPrTqSd2UmeQpmk2ci9_2nh8N3A-upaHbjt39W)