Hệ sinh thái rừng ngập mặn vịnh Hạ Long - giá trị và định hướng bảo tồn
Vịnh Hạ Long không chỉ nổi tiếng với cảnh quan núi đá vôi kỳ vĩ mà còn sở hữu hệ sinh thái rừng ngập mặn phong phú, đóng vai trò then chốt trong việc cân bằng sinh thái và phát triển bền vững vùng ven biển. Đây là một trong những hệ sinh thái tiêu biểu, góp phần làm nên giá trị đa dạng sinh học độc đáo của Di sản thiên nhiên thế giới.
Rừng ngập mặn là chiếc nôi sinh cư của nhiều loài hải sản quý giá. Hiện nay, rừng tập trung chủ yếu tại vùng đệm phía Tây và Đông Bắc của khu di sản. Trong vùng lõi, Rừng ngập mặn phân bố với diện tích hẹp tại các chân đảo như Đầu Gỗ, vụng Ba Cửa, làng chài Cống Đầm...
Thống kê cho thấy, khu vực vịnh Hạ Long và vùng phụ cận có 30 loài thuộc 23 họ thực vật ngập mặn, chiếm khoảng 32% tổng số loài thực vật ngập mặn tại Việt Nam.
Hệ động thực vật phong phú, những loài thực vật nổi trội có thể kể đến như: Mắm quăn, Sú, Vẹt dù, Trang, Đước vòi, Vạng hôi... Đây là môi trường nuôi dưỡng ấu trùng và nơi cư ngụ của hơn 500 loài sinh vật, bao gồm: rong biển, cỏ biển, cá, bò sát, chim và động vật có vú. Đáng chú ý, Danh lục đỏ Việt Nam đã ghi nhận tại đây 3 loài ốc, 3 loài bò sát, 3 loài chim và 1 loài thú quý hiếm. Nhiều loài hải sản mang lại giá trị kinh tế cao như: Ngán, Sá sùng, Bạch tuộc (Ruốc), Sò, Cua... cũng sinh trưởng mạnh mẽ tại đây.
Rừng ngập mặn được ví như: lá phổi xanh, mang lại những lợi ích thiết thực cho môi trường và con người. Đây là nơi nơi duy trì vòng đời sinh học, là bãi đẻ và nơi kiếm ăn của nhiều loài thủy sản. Các nhà khoa học chia động vật tại đây thành hai nhóm: nhóm "định cư" (sống suốt đời trong rừng) và nhóm "di cư" (vào rừng để kiếm ăn hoặc sinh sản). Rừng ngập mặn còn là nơi diễn ra chu trình dinh dưỡng tự nhiên. Lá cây phân hủy tạo thành mùn bã hữu cơ - nguồn thức ăn dồi dào cho các loài thân mềm ăn lọc (Ốc, Sò, Bông thùa, Hà...) và các động vật tầng nước. Bên cạnh đó, các rừng ngập mặn đóng vai trò như những "nhà máy xử lý nước thải tự nhiên", lọc sạch các chất ô nhiễm trong nước trước khi đổ ra biển.
Không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh thái, rừng ngập mặn còn là nền tảng cho kinh tế địa phương thông qua việc, cung cấp nguồn lợi thủy sản tự nhiên và hỗ trợ nuôi trồng bền vững. Mở ra tiềm năng phát triển du lịch sinh thái và giáo dục môi trường.
Hệ sinh thái rừng ngập mặn trên vịnh Hạ Long là tài sản thiên nhiên vô giá. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của hệ sinh thái này không chỉ là nhiệm vụ cấp bách để bảo vệ môi trường mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội, nhằm gìn giữ sự bền vững của di sản cho thế hệ mai sau.
Đỗ Thị Nhàn