"Hồi sinh” những cánh buồm trên Vịnh Hạ Long

Giữa không gian du lịch sôi động trên Vịnh Hạ Long, những cánh buồm đỏ thắm của thuyền ba vách bất ngờ xuất hiện trở lại sau hàng thập kỷ vắng bóng. Không chỉ đơn thuần là một sản phẩm du lịch mới, sự "hồi sinh" những cánh buồm là kết quả của hành trình khôi phục một giá trị truyền thống từng gắn bó với cư dân vùng biển trên địa bàn Quảng Ninh. Từ bàn tay của các nghệ nhân, đến cách làm du lịch hiện đại, những cánh buồm xưa một lần nữa lại được đón gió giữa lòng kỳ quan.

Người giữ hồn buồm cổ

Khuất sâu trong con ngõ nhỏ của làng nghề đóng tàu thuyền vỏ gỗ Cống Mương (phường Liên Hòa), căn xưởng nhỏ của gia đình ông Lê Đức Chắn vẫn vang đều tiếng đục, tiếng bào. Bên những tấm ván gỗ còn thô, ông Chắn lặng lẽ cúi mình, chậm rãi chỉnh từng mối ghép. Đôi bàn tay đã chai sạn theo năm tháng của ông vẫn giữ được độ chính xác gần như tuyệt đối. Ở tuổi 77, người thợ già - truyền nhân đời thứ 17 của dòng họ đóng thuyền ở vùng cửa sông Bạch Đằng vẫn làm việc như chưa từng có quãng nghỉ.

“Dòng họ nhà tôi làm nghề đóng thuyền đã từ rất lâu, đến tôi là đời thứ 17. Từ khi các cụ về đây lập nghiệp, bên trong đê thì trồng lúa, bên ngoài là sông, biển nên phải dựa vào đó mà sống. Vì vậy, các cụ mới sáng tạo ra con thuyền ba vách này” - ông Lê Đức Chắn kể, giọng chậm rãi như lần giở lại từng trang ký ức.

Thuyền ba vách là loại thuyền “chim cánh dơi” đặc trưng được tạo nên từ ba mảnh ván ghép, tưởng chừng đơn giản, nhưng lại là phần khó nhất. Chỉ tay vào thân chiếc thuyền đang làm dở, ông Chắn bảo: “Điều quan trọng nhất là ghép làm sao để thuyền vừa thon, vừa chắc, gặp sóng gió cũng không bị lật. Với hệ buồm và bánh lái ngủ, con thuyền có thể đi xuôi gió, ngang gió, thậm chí ngược gió, nên chạy nhẹ, chèo khỏe, đi được cả trên sông lẫn trên biển. Ngày xưa các cụ sử dụng thuyền cho đủ việc, từ vận tải, buôn bán từ tỉnh nọ sang tỉnh kia, đến đánh cá ngoài biển, trong sông... Chiếc thuyền đã gắn với cuộc sống người dân từ bao đời nay”.

Những con thuyền như thế từng hiện diện khắp vùng biển Quảng Ninh, gắn với đời sống mưu sinh của cư dân. Nhưng rồi, khi tàu thuyền hiện đại được sử dụng thay thế thuyền buồm, nghề đóng thuyền truyền thống cũng lùi dần vào ký ức. Tuy nhiên, ông Chắn luôn đau đáu về việc giữ gìn nghề đóng thuyền gỗ truyền thống đang có nguy cơ bị mai một. “Nghề này không có sách vở ghi chép, không có giấy tờ gì lưu giữ cả, nên nếu mình không làm, không truyền thì dễ mất nghề lắm” - ông Chắn nói, giọng chùng xuống.

Giữ nghề, với ông Chắn trước hết là giữ bằng chính đôi tay mình. Ngày ngày, trong căn xưởng nhỏ, ông Chắn vẫn tỉ mẩn từng công đoạn, từ chọn gỗ, ghép vách, đến dựng buồm, như cách cha ông đã làm. Nhưng giữ thôi chưa đủ. Điều ông Chắn trăn trở hơn cả là làm sao để nghề không bị đứt đoạn qua các thế hệ. Bởi vậy, ông đã truyền dạy cách làm cho các thế hệ con cháu trong nhà. “Tôi có 4 người con trai đều đã làm được nghề cả rồi. Giờ tôi lại truyền cho các cháu, chủ yếu là làm mô hình trước, rồi sau đó mới tính đến làm thuyền thật” - ông Chắn chia sẻ.

Nhiều năm âm thầm như vậy, những con thuyền ba vách vẫn được ông Chắn giữ trong xưởng nhỏ, có cả thuyền thật và những mô hình phục vụ khách du lịch. Cho đến khi một cơ hội mở ra, khi các đơn vị ngỏ lời đặt đóng thuyền buồm để đưa ra hoạt động trên Vịnh Hạ Long.

“Người ta đặt vấn đề làm thuyền để chạy ngoài vịnh, tôi mừng vì nghề của mình có cơ hội được sống lại” - ông Chắn chia sẻ. Nhận lời đóng thuyền, người thợ già bắt tay vào việc với yêu cầu: Giữ đúng kỹ thuật, đúng dáng thuyền truyền thống. Từ kết cấu ba vách, hệ buồm, đến cách vận hành, tất cả đều được ông Chắn chắt lọc từ kinh nghiệm được truyền qua nhiều đời, đồng thời điều chỉnh để phù hợp với điều kiện khai thác hiện nay.

Và từ ngôi xưởng nhỏ ấy, những cánh buồm đỏ dần thành hình, không chỉ là sản phẩm mới, mà là dấu hiệu cho thấy một nghề cũ đang tìm được hướng phát triển trở lại với đời sống.

Đưa cánh buồm xưa trở lại vịnh

Những ngày đầu xuân vừa qua, trên mặt Vịnh Hạ Long hình ảnh những cánh buồm đỏ thắm bất ngờ xuất hiện, nổi bật giữa nền xanh của mây, nước và núi đá. Không chỉ khiến người dân địa phương thích thú, những con thuyền “chim cánh dơi” ấy còn nhanh chóng lan tỏa trên mạng xã hội, trở thành một trong những hình ảnh được du khách nhắc đến nhiều khi nói về Hạ Long đầu năm 2026.

Đằng sau hiệu ứng thị giác đầy cuốn hút ấy là một quá trình nghiên cứu, chuẩn bị khá kỹ lưỡng từ phía các đơn vị khai thác du lịch, xuất phát từ chính sự thay đổi trong nhu cầu trải nghiệm của du khách. “Qua khảo sát thực tế, chúng tôi nhận thấy nhiều du khách quay trở lại Hạ Long, nhưng không còn nhu cầu tham gia các hành trình dài như trước. Họ muốn có những sản phẩm mới, đa dạng hơn, vừa tiết kiệm thời gian, chi phí, nhưng vẫn có thể trải nghiệm được những giá trị đặc trưng của vùng vịnh. Chính vì vậy, chúng tôi đã nghiên cứu xây dựng một sản phẩm mang tính linh hoạt, kết hợp giữa yếu tố hiện đại và truyền thống để du khách có thêm lựa chọn, đồng thời góp phần kéo dài thời gian lưu trú tại địa phương” - ông Ngô Duy Ninh, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Vận tải khách thủy Quảng Ninh, chia sẻ.

Từ định hướng đó, Công ty CP Vận tải khách thủy Quảng Ninh đã xây dựng phương án khai thác khá cụ thể. Trọng tâm là hình thành một tuyến tham quan ven bờ bằng thuyền buồm ba vách, kết hợp với các loại hình du lịch sẵn có để tạo thành chuỗi trải nghiệm liên hoàn. Doanh nghiệp phối hợp với Công ty CP Ngắm cảnh Việt Nam để kết nối giữa đường bộ và đường thủy, giúp du khách có thể di chuyển linh hoạt, lựa chọn điểm dừng, điểm tham quan theo nhu cầu.

Không chỉ dừng ở vận chuyển, sản phẩm được thiết kế theo hướng “đa lớp trải nghiệm”. Trên tuyến hành trình, du khách không chỉ ngắm cảnh ven bờ, mà còn được tiếp cận với hình ảnh thuyền buồm truyền thống như một biểu tượng văn hóa. Tại một số điểm, dự kiến bố trí thuyền ba vách với nhiều kích cỡ để phục vụ check-in, tìm hiểu về cấu trúc, lịch sử loại hình phương tiện này. Đồng thời, doanh nghiệp cũng tính toán đưa các yếu tố văn hóa như hát giao duyên trên vịnh vào không gian trải nghiệm, tạo chiều sâu thay vì chỉ đơn thuần là một chuyến đi ngắm cảnh.

Mô hình này cũng được định hướng phục vụ đa dạng nhóm khách, đặc biệt là khách tàu biển, hoặc khách lưu trú ngắn ngày - những người cần một hành trình gọn, rõ, nhưng vẫn đủ “chất Hạ Long”. Việc kết hợp giữa trải nghiệm nhanh, chi phí hợp lý và yếu tố truyền thống được xem là cách để làm mới sản phẩm du lịch mà không tách rời bản sắc địa phương.

Trước phản ứng tích cực của người dân và du khách sau những chuyến chạy thử, tỉnh đã chấp thuận chủ trương đưa thuyền buồm ba vách vào hoạt động chính thức trên tuyến ven bờ vịnh. Việc triển khai được đặt trong khuôn khổ quản lý chặt chẽ. Các cơ quan chuyên môn kiểm tra điều kiện phương tiện, chỉ cấp phép khi đảm bảo đầy đủ đăng ký, đăng kiểm, trang thiết bị an toàn, đồng thời yêu cầu lắp đặt hệ thống giám sát hành trình. Các lực lượng chức năng và địa phương phối hợp giám sát hoạt động, đảm bảo an toàn, an ninh và môi trường trong khu vực di sản.

Sau giai đoạn vận hành thử vào dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, các đơn vị liên quan tiếp tục rà soát, điều chỉnh để hoàn thiện sản phẩm. Theo kế hoạch, giai đoạn đầu sẽ có 3 thuyền buồm đỏ được đưa vào khai thác, mỗi thuyền chở tối đa 12 du khách. Tuyến hành trình dài khoảng 12km, xuất phát từ khu vực bến gần chợ Hạ Long 1, đi dọc ven bờ qua khu vực bãi tắm Cột 5 rồi quay về điểm đầu. Mỗi chuyến kéo dài khoảng 1 giờ, với tần suất 6 chuyến/ngày. Trong thời gian đầu, tour dự kiến mở miễn phí để người dân và du khách trải nghiệm, trước khi từng bước mở rộng quy mô lên khoảng 10 thuyền.

Những con số về hành trình, số chuyến, hay quy mô có thể thay đổi theo từng giai đoạn. Nhưng điều dễ nhận ra hơn cả là sự trở lại của những cánh buồm - không còn nằm trong ký ức, hay trong những mô hình trưng bày, mà hiện hữu giữa đời sống hôm nay.

Từ một ý tưởng làm mới sản phẩm du lịch, thuyền buồm ba vách đã được đưa trở lại đúng không gian của nó trên Vịnh Hạ Long. Khi những cánh buồm đỏ căng gió trên mặt nước, đó không chỉ là một hành trình tham quan được mở ra, mà còn là cách để một giá trị truyền thống tiếp tục được duy trì bằng chính đời sống hôm nay.

Ngô Dịu