Tết với những người bảo tồn di sản Bái Tử Long

Mùa xuân đến với các cán bộ của Trung tâm Bảo tồn Vườn quốc gia Bái Tử Long (Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử) theo một cách rất khác: Không chợ hoa, không hối hả sắm Tết, cũng không có những bữa cơm gia đình sum họp. Ở đây, mùa xuân đến cùng những cơn gió mang vị mặn của biển, ánh nắng xuân trải trên các dãy đảo đá trùng điệp và trong những ca trực của những người làm công tác bảo tồn di sản.

Xuân tại những điểm trực

Vườn quốc gia Bái Tử Long là không gian sinh thái đặc thù, nơi rừng gặp biển, nơi thiên nhiên còn giữ được nhiều nét nguyên sơ. Giữa vùng lõi di sản, Trung tâm Bảo tồn Vườn quốc gia Bái Tử Long là nơi công tác của 34 cán bộ, viên chức và người lao động thuộc Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử. Công việc của họ trải dài trên những điểm trực xa đất liền, nơi sóng gió, cách trở là điều thường nhật.

Với đặc thù địa bàn rộng, nhiều đảo nhỏ, tuyến biển dài, lực lượng được chia thành nhiều tổ, đội. Trong đó, có những điểm trực quanh năm chỉ nghe tiếng gió, tiếng sóng và tiếng máy tàu cập bến thưa thớt. Tết đến, họ lại chia nhau từng ca trực, để ai cũng có cơ hội về đất liền sum họp gia đình, những người còn lại vẫn giữ trọn nhiệm vụ giữ rừng.

Những ngày giáp Tết, mặt Vịnh mù sương. Xuất phát sớm từ cảng Cái Rồng, mất hơn 1 giờ đồng hồ, ca nô của đoàn công tác Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử ra chúc Tết cán bộ bảo vệ rừng chuyên trách của Trung tâm Bảo tồn Vườn quốc gia Bái Tử Long mới ra tới đảo Cái Lim. 

Cái Lim là một đảo nhỏ, nhà trực nằm sát mép rừng. Gian bếp thấp, téc chứa nước mưa đặt cạnh hiên. Anh em ở trạm đón chuyến tàu mùa xuân trong niềm vui phơi phới. Cành đào thắm sắc xuân được các anh mang về trong chuyến tuần tra rừng cuối năm. Mứt Tết, bánh chưng gói cả tình cảm của đất liền được trao tận tay các cán bộ.

Anh Hà Minh Chiến, Đội phó đội Cái Lim, hồ hởi chia sẻ: “Mùa xuân xa nhà quen rồi. Anh em đều chuẩn bị tinh thần từ trước. Nhớ nhà thì có, nhưng công việc luôn phải đảm bảo. Tết ở đảo đơn giản nhưng vẫn ấm áp và quan trọng là giữ đúng ca trực, không để trống địa bàn”.

Trong những ngày Tết, công việc của 5 cán bộ công tác tại trạm vẫn duy trì đều đặn, một tổ ra tuyến tuần tra ven đảo, tổ còn lại trực tại trạm. Ca tuần tra đầu năm đi qua lối mòn xuyên rừng, dẫn ra mỏm đá nhìn xuống mặt vịnh, nơi sóng vỗ nhịp. Ở đây, mỗi ngày đều có cán bộ tuần tra để nhắc nhở tàu thuyền neo đậu đúng khu vực quy định và ngăn chặn các hành vi đánh bắt, khai thác trái phép trong khu vực được bảo tồn.

Cách Cái Lim không xa, đội Cơ động đón xuân trên con tàu tuần tra. Con tàu lớn vừa là nơi làm việc, vừa là chỗ ăn ở của anh em. Bếp đặt trên boong tàu lộng gió, khoang lái có đủ cành đào, mâm ngũ quả, không khí Tết ngập tràn. Những ngày cận Tết, tàu neo ở vùng nước kín gió. Bữa cơm tất niên giản đơn nhưng đầy đủ hương vị xuân và sự sẻ chia ấm áp từ những đồng nghiệp. Gió xuân mơn man khiến tàu lắc nhẹ, sóng dội đều vào mạn.

Anh Hoàng Mạnh Hùng, Đội phó đội Cơ động kiểm tra lại dây neo, máy móc trước khi vào ca trực. Đi cùng chúng tôi trên chuyến tuần tra cuối năm, anh chia sẻ về những khó khăn khi ca tuần tra trùng với thời điểm gió mùa, nước lên nhanh. “Đi lại khó hơn, nhưng việc tuần tra, kiểm soát vẫn phải đảm bảo. Dịp Tết không nhiều tàu thuyền qua lại nhưng anh em không thể chủ quan” - anh Hùng cho biết.

Chiếc ca nô rời tàu lớn, men theo các đảo đá vôi, vòng qua những khu vực bãi triều, rẽ vào một áng nước, nơi cần kiểm soát chặt hoạt động neo đậu và khai thác hải sản. Kết thúc tuyến khảo sát, các anh cũng cùng ca nô của đoàn công tác ghé thăm điểm trực trên đảo Ba Mùn, một trong những hòn đảo lớn nhất của Vườn quốc gia Bái Tử Long, nổi tiếng bởi rừng nguyên sinh và hệ sinh thái phong phú với nhiều loài cây, thú rừng quý hiếm. Trước khu nhà trực, gốc đào nở hoa rực rỡ, là dấu hiệu quen thuộc của mùa xuân nơi đảo xa. Khu nhà trực tại đây vừa được sửa sang, khu bếp và phòng sinh hoạt chung khang trang hơn, giúp sinh hoạt của cán bộ ổn định hơn trong những ngày trực Tết.

Từ Ba Mùn đến Lạch Chè, rồi Minh Châu… mỗi điểm đoàn công tác ghé qua đều là những cuộc gặp ngắn giữa giờ trực. Những câu hỏi thăm, lời chúc Tết, cái bắt tay vội, nhưng đủ để không khí ở các trạm đảo thêm ấm áp trong những ngày đầu năm.

Trên tuyến đầu bảo vệ di sản

Trung tâm Bảo tồn Vườn quốc gia Bái Tử Long hiện có 34 cán bộ, viên chức và người lao động. Lực lượng được chia thành 5 đội: Cái Lim, Lạch Chè, Minh Châu, Ba Mùn và đội Cơ động. Mỗi đội phụ trách một khu vực cụ thể, vừa làm nhiệm vụ tuần tra, giám sát tài nguyên rừng - biển, vừa phối hợp với các lực lượng chức năng trong việc nhắc nhở người dân, du khách tuân thủ các quy định bảo vệ môi trường.

Tết đến xuân về, việc duy trì lực lượng trực Tết tại các điểm xa bờ nhằm bảo đảm công tác quản lý, bảo vệ di sản được triển khai liên tục, kịp thời xử lý các tình huống phát sinh trên vịnh và trong khu vực rừng đặc dụng.

Sau sáp nhập, việc tổ chức lực lượng, bố trí các điểm trực trên vịnh và trên đảo được rà soát lại theo hướng thống nhất quản lý. Không gian bảo tồn của Bái Tử Long là khu vực có hệ sinh thái đặc thù, nơi rừng trên đảo nối tiếp rừng ngập mặn, bãi triều và vùng nước ven bờ; đồng thời đã được ghi danh là Vườn Di sản ASEAN. Điều đó đồng nghĩa với việc mỗi tuyến tuần tra, mỗi điểm trực đều gắn với những khu vực sinh thái nhạy cảm, cần theo dõi thường xuyên để kịp thời phát hiện các nguy cơ xâm hại.

Cùng đoàn công tác ghé thăm điểm trực trên các đảo, có thể dễ dàng nhận thấy điều kiện sinh hoạt của các cán bộ đã được cải thiện, song dù ít nhiều vẫn phụ thuộc vào thời tiết và các chuyến tàu vận chuyển nhu yếu phẩm từ đất liền. Điện từ hệ thống máy phát thắp sáng từng ca trực. Nhưng những đợt gió mùa kéo dài vẫn khiến việc đi lại bị gián đoạn, anh em phải chủ động nguồn lương thực, nước sinh hoạt, dầu chạy máy trong nhiều ngày. Việc trồng rau, nuôi gia cầm không chỉ để cải thiện bữa ăn, mà còn giúp anh em ổn định tâm lý khi phải ở lại đảo dài ngày, nhất là trong những dịp lễ, Tết.

Không chỉ chịu ảnh hưởng từ thời tiết, công việc ở các điểm trực còn gắn với những thay đổi theo mùa. Những tháng đầu năm, khi thủy triều biến động mạnh, bãi triều và rừng ngập mặn là khu vực dễ bị tác động bởi hoạt động khai thác thủy sản. Công việc không dừng ở việc phát hiện vi phạm, mà còn là theo dõi những biến đổi nhỏ của tự nhiên qua từng mùa, từng con nước. Nhiều cán bộ gắn bó lâu năm với địa bàn có thể nhận ra sự thay đổi của bãi triều, độ phủ của cây ngập mặn hay dấu vết của các loài chim săn mồi chỉ sau vài lần đi thực địa.

Trong suốt chuyến hành trình, lãnh đạo Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử trao đổi về những khó khăn trong sinh hoạt, đi lại của cán bộ đang làm nhiệm vụ tại các trạm. Theo ông Phạm Ngọc Vinh, Phó Giám đốc Ban, việc bảo đảm điều kiện làm việc an toàn, ổn định cho lực lượng trực trên các tuyến đảo thuộc Vườn Quốc gia Bái Tử Long là một phần trong nhiệm vụ quản lý, bảo vệ khu vực di sản. Những nội dung này được đưa vào kế hoạch công tác hằng năm, gắn với việc rà soát cơ sở vật chất tại các điểm trực và tổ chức lực lượng phù hợp với điều kiện thực tế của từng khu vực.

“Ai cũng chọn việc nhẹ nhàng, gian khổ biết dành phần ai…” - câu hát ấy cứ văng vẳng trong tôi. Nhưng rồi, giữa không gian mênh mang của rừng và biển, nhìn những người luôn sẵn sàng cho những ca trực nối tiếp nhau bất chấp mưa nắng, gió sương, tôi hiểu rằng họ chưa bao giờ nao núng hay hối hận vì những lựa chọn nghề nghiệp. Công việc đã trở thành một phần đời sống, gắn với những chuyến đi nối dài qua năm tháng. Mỗi người giữ một vị trí trong guồng máy chung, để công tác quản lý, bảo vệ di sản không bao giờ gián đoạn.

Bảo tồn song hành cùng phát triển du lịch

Vườn quốc gia Bái Tử Long bao lâu nay không chỉ nổi tiếng bởi vẻ đẹp của hệ thống rừng trên các đảo, rừng ngập mặn, bãi triều, rạn san hô và vùng nước ven bờ giàu giá trị sinh học, mà còn chứa đựng tiềm năng du lịch tự nhiên dạng sinh thái. Khu bảo tồn hiện sở hữu hơn 2.400 loài sinh vật, trong đó có hàng trăm loài nằm trong danh mục quý hiếm, nguy cấp của Sách đỏ Việt Nam. Những giá trị sinh thái ấy khiến Bái Tử Long được nhìn nhận không chỉ như một khu bảo tồn, mà còn là không gian tự nhiên phù hợp để phát triển các hoạt động du lịch sinh thái, nghiên cứu và trải nghiệm thiên nhiên.

Hiện nay, việc phát triển du lịch trên Vịnh Bái Tử Long được định hướng gắn với bảo tồn các giá trị tự nhiên sẵn có, giảm tối đa tác động đến môi trường vịnh. Du khách đến đây để nghe sóng, ngắm rừng và tìm hiểu về đời sống sinh vật trên các đảo. Những năm gần đây, nhiều đoàn nghiên cứu, các chương trình giáo dục môi trường cũng lựa chọn Bái Tử Long làm điểm đến để tìm hiểu đa dạng sinh học, quan sát thực địa và trao đổi khoa học.

Đồng hành cùng chúng tôi trong suốt chuyến đi, anh Phạm Quốc Việt, Giám đốc Trung tâm bảo tồn Vườn Quốc gia Bái Tử Long cho biết, công tác theo dõi diễn biến hệ sinh thái và tuần tra, kiểm soát các khu vực nằm trong phạm vi bảo tồn hiện đang được triển khai bài bản hơn. Trung tâm đã phối hợp với các cơ quan chuyên môn để thu thập số liệu về rừng, về vùng nước ven bờ, từng bước đưa công nghệ vào quản lý. Tại mỗi trạm trực nơi đoàn ghé thăm, anh Việt giới thiệu về những thiết bị giám sát, phần mềm theo dõi hiện đại đang được áp dụng giúp việc nắm bắt hiện trạng tài nguyên rừng - biển kịp thời hơn, hỗ trợ cho công tác kiểm soát thực địa.

Vườn Quốc gia Bái Tử Long hôm nay không chỉ là không gian tự nhiên giàu giá trị đa dạng sinh học, mà còn nằm trong định hướng phát triển du lịch xanh của Quảng Ninh. Việc gìn giữ cảnh quan, hệ sinh thái song hành với khai thác hợp lý các giá trị, tiềm năng sẵn có đặt ra những yêu cầu ngày càng cụ thể đối với đội ngũ làm công tác bảo tồn.

Không gian di sản bước sang mùa mới với những thách thức mới, nhưng cũng mở ra cơ hội để quá trình bảo tồn được triển khai bài bản hơn, phù hợp hơn với yêu cầu phát triển du lịch bền vững. Mùa xuân ở Vườn Quốc gia Bái Tử Long vì thế không chỉ là thời điểm chuyển mùa của thiên nhiên, mà còn là điểm tiếp nối cho hành trình gìn giữ và phát huy những giá trị quý giá đã được dựng xây qua nhiều thế hệ.

Theo Mai Linh - Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh