Kết nối Hạ Long – Yên Tử - Bái Tử Long: Kiến tạo hệ sinh thái di sản liên vùng, phát triển bền vững

Với định hướng lấy bảo tồn làm nền tảng, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch xanh, ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, Đề án “Bảo vệ, khai thác, phát huy giá trị di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử, gắn kết với vịnh Bái Tử Long” đã xác lập những mục tiêu, định hướng và giải pháp cụ thể đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2035. Trên cơ sở đó, Ban Quản lý di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử đang cụ thể hóa các nhiệm vụ được giao, từng bước hình thành không gian di sản liên kết, phát huy hiệu quả các giá trị tự nhiên, văn hóa, lịch sử và sinh thái, đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững của Quảng Ninh.

Quảng Ninh là địa phương hội tụ nhiều giá trị di sản tự nhiên, văn hóa và lịch sử đặc sắc. Trong đó, vịnh Hạ Long nổi bật với cảnh quan karst biển độc đáo, giá trị nổi bật toàn cầu về thẩm mỹ và địa chất, địa mạo; Yên Tử là không gian văn hóa, lịch sử, tâm linh tiêu biểu, gắn liền với sự hình thành và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm; vịnh Bái Tử Long sở hữu cảnh quan biển đảo đặc sắc, hệ sinh thái đa dạng và tiềm năng lớn về bảo tồn thiên nhiên, phát triển du lịch sinh thái.

Mỗi khu vực mang những giá trị riêng, đồng thời có khả năng bổ trợ, kết nối và gia tăng sức hấp dẫn cho nhau. Việc đặt vịnh Hạ Long, Yên Tử và vịnh Bái Tử Long trong một định hướng quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị thống nhất không chỉ mở rộng không gian trải nghiệm, đa dạng hóa sản phẩm du lịch mà còn tạo điều kiện khai thác hài hòa các nguồn lực di sản. Đây là bước chuyển quan trọng từ cách tiếp cận quản lý, khai thác từng điểm đến riêng lẻ sang tư duy quản trị hệ sinh thái di sản liên vùng, trong đó bảo tồn các giá trị di sản luôn là nền tảng và yêu cầu xuyên suốt của quá trình phát triển.

Cụ thể hóa mục tiêu bằng 69 nhiệm vụ trọng tâm

Ngày 31/7/2026, UBND tỉnh Quảng Ninh (nay là Ủy ban nhân dân thành phố Quảng Ninh) ban hành Quyết định số 2778/QĐ-UBND về việc phê duyệt Đề án bảo vệ, khai thác, phát huy giá trị di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử, gắn kết với vịnh Bái Tử Long. Đề án hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; bảo tồn bền vững, khai thác và phát huy hiệu quả các giá trị di sản; từng bước hình thành hệ sinh thái di sản liên vùng hoàn chỉnh và mô hình quản trị di sản tích hợp.

Để cụ thể hóa các định hướng của Đề án, thực hiện Kế hoạch số 3973/KH-BQLKKT ngày 06/10/2026 của Ban Quản lý Khu kinh tế về triển khai thực hiện Đề án, Ban Quản lý di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử đã xây dựng Kế hoạch tổ chức thực hiện với 69 nhiệm vụ, gồm 57 nhiệm vụ chủ trì và 12 nhiệm vụ phối hợp. Các nhiệm vụ được phân công gắn với chức năng, trách nhiệm của từng phòng, đơn vị, đồng thời xác định yêu cầu phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan, bảo đảm tính đồng bộ trong quá trình triển khai.

Đáng chú ý, Đề án không chỉ xác lập tầm nhìn phát triển mà còn lượng hóa các mục tiêu bằng những chỉ tiêu cụ thể đến năm 2030. Trong đó, khu vực vịnh Hạ Long - vịnh Bái Tử Long phấn đấu đón khoảng 10 - 11 triệu lượt khách/năm, doanh thu từ hoạt động du lịch và dịch vụ liên quan đạt khoảng 52.000 tỷ đồng/năm; khu vực Yên Tử phấn đấu đón khoảng 4 triệu lượt khách/năm, doanh thu đạt khoảng 10.000 tỷ đồng/năm.

Song hành với các mục tiêu phát triển du lịch là những chỉ tiêu, yêu cầu cụ thể về quản lý, bảo tồn và chuyển đổi số: 100% điểm tham quan trên vịnh Hạ Long, Yên Tử và vịnh Bái Tử Long được giám sát sức tải; 100% dữ liệu về giá trị di sản, hiện trạng môi trường và hạ tầng du lịch được số hóa, ứng dụng trên nền tảng số; 100% giao dịch thanh toán dịch vụ du lịch được thực hiện không dùng tiền mặt. Đề án cũng đặt mục tiêu 100% sản phẩm du lịch mới phát triển theo định hướng du lịch sinh thái và mô hình kinh tế tuần hoàn.

Những chỉ tiêu này cho thấy định hướng phát triển không chỉ tập trung vào tăng trưởng lượng khách và doanh thu mà còn đặt trọng tâm vào chất lượng quản trị, kiểm soát tác động của hoạt động du lịch, bảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả khai thác giá trị di sản. Trong đó, giám sát sức tải là công cụ quan trọng để điều tiết hoạt động tham quan phù hợp với khả năng tiếp nhận của từng khu vực; chuyển đổi số tạo nền tảng cho công tác quản lý dựa trên dữ liệu, nâng cao hiệu quả giám sát, dự báo và điều hành.

Đồng bộ giải pháp, bảo tồn là nền tảng của phát triển

Trên cơ sở các mục tiêu và định hướng của Đề án, Kế hoạch triển khai của Ban tập trung vào những nhóm nhiệm vụ trọng tâm: tăng cường quản lý, bảo vệ các giá trị di sản, cảnh quan và môi trường; phát triển sản phẩm du lịch xanh, đa dạng hóa trải nghiệm; kết nối các tuyến, điểm du lịch; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; tăng cường truyền thông, hợp tác và huy động các nguồn lực phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Trong đó, bảo vệ các giá trị nổi bật toàn cầu, cảnh quan, hệ sinh thái và môi trường di sản phải được đặt ở vị trí ưu tiên trong mọi hoạt động khai thác, phát huy giá trị. Việc phát triển các sản phẩm, dịch vụ du lịch cần căn cứ vào đặc điểm tài nguyên, yêu cầu bảo tồn và sức chịu tải của từng khu vực; bảo đảm hài hòa lợi ích giữa bảo tồn di sản, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng địa phương.

Việc kết nối vịnh Hạ Long với vịnh Bái Tử Long và không gian văn hóa Yên Tử mở ra cơ hội hình thành những hành trình trải nghiệm đa dạng, kết hợp du lịch biển đảo, khám phá thiên nhiên, tìm hiểu giá trị địa chất, địa mạo với trải nghiệm văn hóa, lịch sử và tâm linh. Qua đó, góp phần đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng sức hấp dẫn của điểm đến và tạo thêm cơ hội phát triển sinh kế cho người dân địa phương.

Cùng với đó, ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số được xác định là giải pháp quan trọng nhằm đổi mới phương thức quản lý di sản. Việc xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu số; ứng dụng công nghệ trong giám sát hoạt động du lịch, theo dõi diễn biến môi trường, quản lý tài nguyên và hỗ trợ công tác điều hành sẽ góp phần nâng cao tính chủ động, minh bạch và hiệu quả trong quản lý. Đồng thời, chú trọng đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, người lao động, từng bước đáp ứng yêu cầu quản trị di sản trong bối cảnh mới.

Đặc biệt, cộng đồng địa phương cần được phát huy vai trò là chủ thể tham gia bảo vệ và trao truyền các giá trị di sản. Việc gắn kết hoạt động bảo tồn với sinh kế, phát triển du lịch cộng đồng và khai thác hợp lý các giá trị văn hóa bản địa sẽ góp phần tạo sự đồng thuận xã hội, nâng cao trách nhiệm của cộng đồng trong gìn giữ di sản và bảo đảm lợi ích hài hòa giữa các bên liên quan.

Hướng tới mô hình quản trị di sản liên vùng, hiện đại và bền vững

Việc triển khai Đề án là nhiệm vụ có tính liên ngành, liên vùng, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Ban Quản lý di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử với các sở, ngành, địa phương, tổ chức, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư. Các nhiệm vụ cần được tổ chức thực hiện theo đúng chức năng, thẩm quyền, trách nhiệm và tiến độ; đồng thời thường xuyên theo dõi, kiểm tra, đánh giá kết quả, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

Với vai trò cơ quan được giao tổ chức thực hiện và trực tiếp quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị các Di sản, Ban Quản lý di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử tập trung triển khai các nhiệm vụ thuộc phạm vi trách nhiệm; chủ động tham mưu, phối hợp với các cơ quan liên quan trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Cùng với đó, Ban chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, tăng cường truyền thông, hợp tác trong nước và quốc tế, huy động sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp và cộng đồng. Với 69 nhiệm vụ được cụ thể hóa trong Kế hoạch triển khai, Đề án đang từng bước được chuyển hóa thành những hoạt động, giải pháp thiết thực, có phân công trách nhiệm và định hướng tiến độ rõ ràng. Đây không chỉ là cơ sở để nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản mà còn góp phần hình thành phương thức quản trị liên kết, đồng bộ giữa các không gian di sản có mối quan hệ bổ trợ chặt chẽ.

Kết nối Di sản vịnh Hạ Long - Yên Tử với vịnh Bái Tử Long vì thế không đơn thuần là mở rộng không gian du lịch, mà còn là kết nối các giá trị tự nhiên, văn hóa, lịch sử và sinh thái trong một tầm nhìn phát triển chung. Với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, doanh nghiệp và cộng đồng, Đề án được kỳ vọng tạo nền tảng để xây dựng hệ sinh thái di sản liên vùng hiện đại, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, đưa di sản thực sự trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển xanh, bền vững của Quảng Ninh.

Nguyễn Thu Huyền