Dấu ấn dòng chảy cổ và hệ thống hang ngầm karst cổ kỳ vĩ trên vịnh Hạ Long

Khoảng từ 781 nghìn đến 11,7 nghìn năm trước, sự kết hợp giữa khí hậu mát lạnh và lượng mưa dồi dào là tiền đề, điều kiên thuận lợi để hình thành nên hệ thống hang động nổi tiếng trên vịnh Hạ Long. Với hơn 70 hang động trên vịnh Hạ Long được biết đến thuộc 3 nhóm là nhóm hang ngầm karst cổ, nhóm hang nền karst cổ và nhóm hang hàm ếch biển, các nhà khoa học nhận định nhóm di tích hang ngầm cổ có tuổi hình thành sớm nhất và chúng chính là những di tích của dòng chảy cổ trên vịnh Hạ Long.

Quá trình hình thành ban đầu của các hang ngầm cổ là kết quả tương tác phức tạp giữa hoạt động kiến tạo, tác động bào mòn của nước mưa, hệ thống dòng chảy ngầm và sự biến động của mực nước biển cổ qua từng thời kỳ địa chất. Theo thời gian, mực nước cơ sở liên tục hạ thấp khiến các dòng chảy cổ dần cạn kiệt, để lại những khoảng rỗng khô ráo. Cùng với đó, vận động hạ lún của vỏ Trái Đất đã chia cắt hệ thống hang động này thành nhiều phần riêng biệt. Ngày nay, một số mảng hang bị cắt cụt để lại vết lộ trên vách các đảo đá trên Vịnh, trong khi nhiều phân đoạn khác vẫn được bảo tồn nguyên vẹn sâu bên trong lòng các đảo đá vôi đó chính là các hang ngầm karst cổ.

So với nhóm hang nền cổ và hang hàm ếch biển, di tích hang ngầm karst cổ sở hữu những nét đặc trưng độc đáo như lòng hang có không gian rộng lớn, có cấu trúc lối đi dốc, cửa hang nằm ở độ cao từ 20 đến 50 mét so với mực nước biển hiện tại. Thành tạo thạch nhũ trong lòng hang phát triển đa dạng và phong phú về kiểu dáng như chuông đá, măng đá, rèm đá ... Đáng chú ý, các nghiên cứu địa chất chỉ ra rằng tuổi đời của hệ thống thạch nhũ trẻ hơn nhiều so với tuổi đời của chính ngôi nhà các hang ngầm karst cổ. Thạch nhũ chỉ bắt đầu được thành tạo vào thời kỳ Holoxen (khoảng 11,7 nghìn năm trước ngày nay) - thời điểm khí hậu Trái Đất ấm dần lên, tạo nền nhiệt độ và độ ẩm lý tưởng cho quá trình kết tinh khoáng chất.

Hiện nay, trên vịnh Hạ Long đã phát hiện và ghi nhận trên 20 di tích hang ngầm karst cổ, nhiều hang động trong số đó đã trở thành điểm đến di sản nổi tiếng thế giới, thu hút hàng triệu lượt khách tham quan mỗi năm như: Thiên Cung, Đầu Gỗ, Sửng Sốt, Mê Cung, Tam Cung, Cặp La...

Trần Văn Hoa