Hang động vịnh Hạ Long – Di sản địa chất đặc sắc của karst nhiệt đới

Ẩn sâu trong các khối núi đá vôi trên vịnh Hạ Long là hệ thống hang động phong phú, lưu giữ những dấu ấn quan trọng về lịch sử tiến hóa địa chất và quá trình phát triển địa hình karst nhiệt đới qua hàng triệu năm.Các khối đá vôi có độ tinh khiết cao, phân lớp dày hoặc dạng khối là điều kiện thuận lợi để hình thành các hang động vịnh Hạ Long.

Hang động được hình thành từ kết quả của quá trình karst diễn ra trong thời gian rất dài. Ban đầu, nước mưa (có tính axít yếu) chảy theo các khe nứt, đứt gãy của đá vôi được tạo thành bởi các hoạt động kiến tạo. Dưới tác động của quá trình hòa tan hóa học, nước mưa dần mở rộng các khe nứt, tạo nên những khoảng rỗng trong lòng khối đá vôi. Theo thời gian, các khoảng rỗng này tiếp tục phát triển và liên kết với nhau, hình thành nên hệ thống hang động có quy mô và hình thái đa dạng như ngày nay.

Đến nay, trên vịnh Hạ Long đã ghi nhận có trên 70 hang động, phân bố rộng khắp trong các khối núi đá vôi. Phần lớn các hang động có chiều dài từ vài chục đến vài trăm mét, với ba mức độ cao khác nhau so với mực nước biển hiện tại: mức 1 có độ cao từ 3 đến 4 m, mức 2 có độ cao từ 5 đến 15 m, mức 3 có độ cao từ 25 đến 50m. Dựa trên đặc điểm nguồn gốc hình thành và vị trí phân bố theo mức độ cao, các nhà khoa học chia hệ thống hang động thành ba nhóm chính: nhóm hang hàm ếch biển có mức độ cao khoảng 3 đến 4 mét, nhóm hang nền karst cổ có mức độ cao từ 5 đến 15 mét và nhóm hang ngầm karst cổ có mức độ cao từ 25 đến 50 mét. Sự phân bố này phản ánh những giai đoạn biến đổi mực nước biển và quá trình nâng hạ kiến tạo trong lịch sử phát triển địa chất của vịnh Hạ Long.

 Không chỉ có ý nghĩa về mặt địa chất - địa mạo, các hang động còn sở hữu giá trị khoa học đặc biệt. Bên trong hang động là hệ thống thạch nhũ phát triển phong phú với nhiều dạng hình độc đáo như măng đá, nhũ đá, cột đá, rèm đá và nhiều thành tạo khác được hình thành qua quá trình kết tủa canxi cacbonat kéo dài hàng chục nghìn đến hàng triệu năm. Đây là những minh chứng sinh động về quá trình tiến hóa karst, đồng thời góp phần tạo nên vẻ đẹp kỳ vĩ và giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long. 

          Bên cạnh đó, hang động còn là môi trường sống đặc thù, đóng vai trò như "mái nhà chung" của nhiều loài sinh vật ưa tối và thích nghi với điều kiện thiếu ánh sáng như dơi, nhện, cua, giáp xác…Sự hiện diện của các quần xã sinh vật này không chỉ góp phần làm phong phú đa dạng sinh học của vịnh Hạ Long mà còn mang ý nghĩa quan trọng đối với nghiên cứu về tiến hóa, sinh thái cũng như bảo tồn thiên nhiên của vịnh Hạ Long.

Một số sinh vật xuất hiện phổ biến trong các hang động

 (Ảnh: Trần Văn Hoa)

Trần Văn Hoa