Đưa di sản thành nguồn lực, biến đêm thành giá trị

Sau hơn hai năm thí điểm phát triển kinh tế ban đêm, Quảng Ninh đang chuyển sang một bước đi mới với việc xây dựng Đề án phát triển kinh tế di sản, sản phẩm du lịch đêm và công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Đây không chỉ là định hướng phát triển du lịch mà còn là chiến lược khai thác hiệu quả các giá trị di sản, văn hóa để hình thành động lực tăng trưởng mới, góp phần đưa Quảng Ninh trở thành trung tâm du lịch di sản và kinh tế ban đêm hàng đầu khu vực.

Kinh tế đêm tạo sức sống cho đô thị du lịch

Nếu như trước đây, phần lớn hoạt động du lịch ở Quảng Ninh thường khép lại khi mặt trời lặn thì vài năm gần đây, nhịp sống của các đô thị du lịch đã kéo dài đến tận đêm khuya. Những không gian văn hóa, giải trí, mua sắm, nghệ thuật và ẩm thực liên tục được mở rộng, từng bước biến khoảng thời gian sau hoàng hôn thành một "ca làm việc thứ hai" của ngành du lịch. Đó cũng là bước chuyển trong tư duy phát triển của Quảng Ninh. Thay vì chỉ gia tăng lượng khách, tỉnh hướng tới gia tăng giá trị của mỗi chuyến đi thông qua việc kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu và mở rộng chuỗi dịch vụ phục vụ du khách.

Tháng 9/2023, Quảng Ninh phê duyệt Đề án thí điểm phát triển kinh tế ban đêm tại 6 địa phương gồm Hạ Long, Móng Cái, Cẩm Phả, Đông Triều, Vân Đồn và Cô Tô. Mục tiêu không đơn thuần là kéo dài thời gian kinh doanh, mà từng bước hình thành hệ sinh thái kinh tế hoạt động sau khi mặt trời lặn, kết nối du lịch, thương mại, văn hóa, giải trí và dịch vụ thành chuỗi giá trị liên hoàn.

Sau hơn hai năm triển khai, nhiều sản phẩm mới đã tạo dấu ấn rõ nét. Tour tham quan Bảo tàng Quảng Ninh về đêm mang đến trải nghiệm khác biệt khi kết hợp không gian trưng bày với công nghệ trình chiếu, ánh sáng nghệ thuật và các hoạt động tương tác. Tại Hạ Long, VUI-Fest nhanh chóng trở thành điểm hẹn của du khách với chuỗi hoạt động ẩm thực, mua sắm, nghệ thuật đường phố và trình diễn công nghệ. Các màn bắn pháo hoa nghệ thuật định kỳ bên bờ vịnh Hạ Long, chương trình nhạc nước Halo Bay Show, những show diễn thực cảnh, phố đi bộ Bãi Cháy, chợ đêm và các tuyến du thuyền ngắm vịnh về đêm… đã góp phần hình thành diện mạo mới cho du lịch Quảng Ninh khi thành phố lên đèn.

Chị Nguyễn Thị Thương Huyền, du khách đến từ Hà Nội, chia sẻ: "Tôi đã nhiều lần đến Quảng Ninh nhưng năm nay cảm nhận rõ sự khác biệt. Trước đây, sau khi tham quan vịnh Hạ Long hoặc các điểm du lịch vào ban ngày thì buổi tối chủ yếu chỉ đi ăn rồi về khách sạn nghỉ. Còn bây giờ, buổi tối có rất nhiều hoạt động để trải nghiệm như phố đi bộ, không gian ẩm thực, các chương trình biểu diễn nghệ thuật, nhạc nước hay bắn pháo hoa… Cảm giác thành phố luôn sôi động, có nhiều lựa chọn để khám phá nên chuyến đi cũng trọn vẹn và đáng nhớ hơn".

Không chỉ đa dạng hóa sản phẩm, Quảng Ninh còn liên tục tổ chức các sự kiện văn hóa, nghệ thuật quy mô lớn nhằm tạo dòng khách xuyên suốt bốn mùa. Năm 2025, tỉnh tổ chức 19 chương trình nghệ thuật lớn, thu hút trên 800.000 lượt khán giả. Bước sang năm 2026, các sự kiện như Countdown Quảng Ninh, chương trình nghệ thuật "Thanh âm kỷ nguyên mới", Carnaval Hạ Long cùng nhiều lễ hội âm nhạc, thể thao, văn hóa tiếp tục tạo hiệu ứng lan tỏa, góp phần đưa Quảng Ninh trở thành điểm đến sôi động cả ngày lẫn đêm.

Những chuyển động này đã tạo ra những kết quả tích cực cho ngành Du lịch. Chỉ tính riêng nửa đầu năm nay, Quảng Ninh đã đón trên 12,4 triệu lượt khách, trong đó có hơn 2,6 triệu lượt khách quốc tế; tổng doanh thu du lịch đạt khoảng 35.200 tỷ đồng, tăng 21% so với cùng kỳ năm trước. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng khách, mà ở việc cơ cấu chi tiêu của du khách đang từng bước thay đổi khi các hoạt động ban đêm ngày càng phong phú, tạo thêm cơ hội cho thương mại, dịch vụ và các ngành công nghiệp sáng tạo phát triển.

Tuy nhiên, nhìn một cách tổng thể, kinh tế ban đêm của Quảng Ninh vẫn mới ở giai đoạn hình thành. Phần lớn sản phẩm hiện nay vẫn tập trung vào ẩm thực, mua sắm và biểu diễn nghệ thuật quy mô nhỏ; chưa có nhiều công trình, sự kiện hay sản phẩm mang tính biểu tượng có sức lan tỏa quốc gia và quốc tế. Hạ tầng phục vụ kinh tế đêm, từ giao thông công cộng, bãi đỗ xe, hệ thống chiếu sáng, nhà vệ sinh công cộng đến các thiết chế văn hóa vẫn cần tiếp tục đầu tư đồng bộ. Cùng với đó là yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và ứng dụng chuyển đổi số để nâng cao trải nghiệm của du khách.

Chính những khoảng trống đó cũng là lý do Quảng Ninh không dừng lại ở phát triển kinh tế ban đêm, mà đang chuyển sang một giai đoạn mới - phát triển kinh tế di sản gắn với công nghiệp văn hóa và du lịch đêm như một mô hình tăng trưởng tổng thể.

Công nghiệp văn hóa nâng tầm giá trị di sản

Nếu Đề án phát triển kinh tế ban đêm giai đoạn 2023-2025 tạo nền móng thì năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng hơn khi Quảng Ninh bắt đầu xây dựng Đề án phát triển kinh tế di sản, sản phẩm du lịch đêm và công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Điểm mới của Đề án không nằm ở việc bổ sung thêm các sản phẩm vui chơi ban đêm, mà ở tư duy phát triển hoàn toàn khác: Lấy di sản làm trung tâm, công nghiệp văn hóa làm phương thức chuyển hóa giá trị và kinh tế ban đêm là không gian mở rộng tiêu dùng. Đây được xem là mô hình phát triển có chiều sâu, vừa bảo tồn giá trị văn hóa vừa tạo động lực tăng trưởng mới cho du lịch và dịch vụ.

Tại hội nghị góp ý Đề án, Chủ tịch UBND tỉnh Bùi Văn Khắng yêu cầu các sở, ngành, địa phương khẩn trương hoàn thiện quy hoạch, ưu tiên thu hút các nhà đầu tư chiến lược vào các khu di sản, khu du lịch quốc gia; đồng thời phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông, văn hóa, thương mại và dịch vụ. Những không gian di sản trọng điểm như Hạ Long, Yên Tử, Vân Đồn, Móng Cái sẽ được đầu tư bài bản để hình thành các sản phẩm mang tính biểu tượng, có sức cạnh tranh ở tầm khu vực.

Song song với việc nghiên cứu đầu tư các thiết chế văn hóa mới, tỉnh cũng định hướng phát huy hiệu quả các công trình hiện có như Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm để phát triển các chương trình biểu diễn nghệ thuật, lễ hội ánh sáng, không gian sáng tạo và các sản phẩm du lịch đêm ứng dụng công nghệ hiện đại.

Định hướng phát triển kinh tế di sản gắn với công nghiệp văn hóa và du lịch đêm của Quảng Ninh cũng nhận được nhiều ý kiến đồng tình từ các chuyên gia, nhà khoa học. Theo các chuyên gia, đây là hướng đi phù hợp với lợi thế của địa phương, song để tạo được sức cạnh tranh khác biệt, cần xây dựng một hệ sinh thái phát triển đồng bộ, trong đó di sản không chỉ được bảo tồn mà còn được "đánh thức" thông qua sáng tạo, công nghệ và sự tham gia của cộng đồng. PGS.TS Đặng Văn Bài, nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, cho rằng Quảng Ninh cần làm rõ hơn mối liên kết giữa ba trụ cột là kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa và du lịch đêm; đồng thời lấy công nghệ số làm nền tảng để gia tăng giá trị khai thác, đa dạng hóa sản phẩm và tạo những trải nghiệm mới cho du khách.

Cùng quan điểm, TS Lê Thị Minh Lý, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, đề xuất tỉnh đẩy mạnh phát triển các sản phẩm giáo dục di sản, khuyến khích cộng đồng địa phương tham gia trực tiếp vào quá trình bảo tồn, khai thác và phát huy các giá trị văn hóa. Khi người dân trở thành chủ thể của quá trình sáng tạo và hưởng lợi từ di sản, thì khi đó họ không chỉ góp phần tạo sinh kế bền vững, mà còn lan tỏa sâu rộng bản sắc văn hóa Vùng mỏ, biển đảo Quảng Ninh, tạo nền tảng để phát triển du lịch theo hướng bền vững và khác biệt.

Theo dự thảo Đề án, đến năm 2030, Quảng Ninh đặt mục tiêu đón 28 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt từ 160.000-180.000 tỷ đồng, đóng góp 13-15% GRDP. Tỉnh sẽ hình thành 3 khu du lịch quốc gia gắn với công nghiệp văn hóa và kinh tế ban đêm, 8 không gian kinh tế di sản, 6 khu vực phát triển kinh tế ban đêm trọng điểm và hoàn thành số hóa 100% di sản văn hóa cấp quốc gia, quốc gia đặc biệt. Xa hơn, đến năm 2045, Quảng Ninh hướng tới trở thành trung tâm văn hóa, nghệ thuật và du lịch di sản hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, phát triển theo mô hình kinh tế xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng 0.

Từ những chuyển động ban đầu của kinh tế đêm đến chiến lược phát triển kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa, Quảng Ninh đang từng bước mở rộng không gian phát triển theo hướng khác biệt. Khi di sản không chỉ được gìn giữ mà còn được "đánh thức" bằng công nghệ, sáng tạo và những trải nghiệm mới, kinh tế ban đêm sẽ không còn là phần nối dài của du lịch, mà trở thành một trụ cột tăng trưởng mới, góp phần định vị Quảng Ninh là điểm đến hấp dẫn của khu vực và quốc tế.

Minh Thu(Nguồn: https://baoquangninh.vn/dua-di-san-thanh-nguon-luc-bien-dem-thanh-gia-tri-3417447.html?gidzl=5fNjG6aWa1OTWkX7OpkO6HU4vaf_C9OT0TZkJtLYn4nMtxvBT6J7JW3VjavqQvvEKDIoJ356Z4bcOYwK7m)