Những “chứng nhân” hàng trăm triệu năm trong lòng di sản
Ẩn mình trong những dãy núi đá vôi kỳ vĩ của vịnh Hạ Long không chỉ là hệ thống hang động, hồ nước mặn và cảnh quan thiên nhiên nổi tiếng thế giới, mà còn là một “kho tư liệu” địa chất vô giá lưu giữ dấu tích của sự sống từ hàng trăm triệu năm trước. Những hóa thạch sinh vật biển cổ được bảo tồn trong các tầng đá đã trở thành những “chứng nhân” đặc biệt, giúp các nhà khoa học giải mã lịch sử hình thành, tiến hóa của địa chất khu vực và khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long.
Vịnh Hạ Long có 1.969 hòn đảo, trong đó khoảng 90% là đảo đá vôi, phần còn lại là đảo phiến thạch. Trên các vách đá vôi và đá phiến sét lộ thiên, có thể bắt gặp hóa thạch của nhiều nhóm sinh vật biển cổ như san hô (Coralla), tay cuộn (Brachiopoda), huệ biển (Crinoidea)… Đây đều là những sinh vật đặc trưng của môi trường biển nông ven bờ trong đại Cổ sinh. Dựa trên các hóa thạch này, các nhà địa chất và cổ sinh vật học đã xác định quá trình hình thành tầng đá vôi kéo dài hơn 100 triệu năm trong giai đoạn kỷ Carbon - Permi (358,9 - 260,4 triệu năm), đồng thời tái hiện bức tranh cổ địa lý, cổ môi trường, cổ sinh thái biển của khu vực vịnh Hạ Long.
Không chỉ các lớp đá, hệ thống hang động trên vịnh Hạ Long cũng lưu giữ nhiều dấu tích quý giá của quá trình tiến hóa tự nhiên. Đáng chú ý, tại một hang động trên vịnh, các nhà khoa học đã phát hiện bộ xương hóa thạch của một loài thú có vú với chiều dài ước tính hơn một mét. Bộ xương còn bảo tồn khá nguyên vẹn các phần xương bả vai, xương chi, xương sườn và đốt sống. Theo các nhà nghiên cứu, bộ xương nằm trong một khoang hang kín, nơi có điều kiện thủy văn đặc biệt thuận lợi để các lớp canxit liên tục kết tủa, bao bọc và bảo quản di cốt suốt hàng nghìn năm.
Trong những năm qua, nhằm tiếp tục nghiên cứu và phát huy giá trị của nguồn tư liệu địa chất quý hiếm này, Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long – Yên Tử đã phối hợp với các chuyên gia của Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản cùng Hội Cổ sinh – Địa tầng Việt Nam tiến hành nhiều cuộc khảo sát tại một số điểm hóa thạch có giá trị khoa học trên vịnh. Khu vực đảo có giá trị về cổ sinh – địa tầng được đo vẽ chi tiết và xây dựng mô hình 3D bằng công nghệ bay không người lái (Drone). Bên cạnh đó, công nghệ quét laser cũng được ứng dụng để xây dựng mô hình 3D từng điểm hoá thạch, tạo cơ sở khoa học phục vụ công tác nghiên cứu, quản lý và bảo tồn di sản.
Gần đây, trong khuôn khổ đề tài khoa học “Nghiên cứu xây dựng bộ sưu tập mẫu cổ sinh vật và kịch bản trưng bày cho Bảo tàng Quảng Ninh” do Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam thực hiện, Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long – Yên Tử đã phối hợp cung cấp nhiều mẫu hóa thạch tiêu biểu của vịnh phục vụ công tác trưng bày. Đây sẽ là cơ hội để những "chứng nhân" của lịch sử Trái Đất đến gần hơn với công chúng, góp phần nâng cao nhận thức về giá trị của di sản địa chất và tầm quan trọng của công tác bảo tồn di sản.
Được UNESCO ghi danh lần thứ hai vào năm 2000 nhờ giá trị nổi bật toàn cầu về địa chất - địa mạo, vịnh Hạ Long không chỉ là kiệt tác của thiên nhiên với cảnh quan karst nhiệt đới độc đáo mà còn là "bảo tàng địa chất ngoài trời" lưu giữ những bằng chứng quý giá về lịch sử tiến hóa của Trái Đất. Những hóa thạch hàng trăm triệu năm tuổi vẫn đang lặng lẽ kể câu chuyện về một đại dương cổ xưa, góp phần làm nên giá trị trường tồn của Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long.
Trần Thị Hạnh (NVTBTTDS)