Đánh thức không gian ven bờ, gia tăng giá trị cho du lịch di sản

Khi dư địa phát triển trên các tuyến tham quan truyền thống dần thu hẹp, không gian ven bờ vịnh Hạ Long đang được đánh thức bằng những sản phẩm du lịch mới. Sự chuyển dịch này không chỉ mở rộng trải nghiệm cho du khách mà còn phản ánh tư duy phát triển lấy bảo tồn làm nền tảng, phát huy giá trị di sản làm động lực và phát triển bền vững là mục tiêu xuyên suốt.

Trong nhiều năm, các hành trình tham quan trên vịnh Hạ Long đã góp phần đưa hình ảnh Di sản thiên nhiên thế giới đến với hàng triệu du khách trong và ngoài nước. Riêng năm 2025, vịnh Hạ Long đón trên 3,5 triệu lượt khách; từ đầu năm 2026 đến nay, con số này là trên 2 triệu lượt. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng lượng khách và yêu cầu ngày càng cao về bảo tồn di sản, bài toán đặt ra không chỉ đơn thuần là mở thêm bao nhiêu tuyến tham quan, mà là tổ chức lại không gian du lịch theo hướng hài hòa giữa khai thác và bảo tồn. Việc phát triển, đa dạng hóa các sản phẩm du lịch ven bờ thời gian gần đây không chỉ mang ý nghĩa đa dạng hóa sản phẩm, mà còn thể hiện bước chuyển tư duy phát huy giá trị di sản theo hướng bền vững. Đây cũng là định hướng phù hợp với khuyến nghị của UNESCO đối với vịnh Hạ Long, trong đó nhấn mạnh việc quản lý sức tải, giảm áp lực lên các điểm tham quan tập trung trong vùng lõi và mở rộng không gian trải nghiệm để bảo vệ lâu dài các giá trị nổi bật toàn cầu của di sản.

Từ định hướng đó, Quảng Ninh từng bước phát triển các sản phẩm du lịch ven bờ, khai thác hợp lý những giá trị cảnh quan, văn hóa và sinh thái ngoài các hành trình truyền thống. Không gian ven bờ không chỉ là phần chuyển tiếp giữa đất liền và di sản, mà còn chứa đựng nhiều giá trị đặc sắc về thiên nhiên, văn hóa biển, đời sống cộng đồng và cảnh quan, tạo dư địa để hình thành những sản phẩm trải nghiệm mới, khác biệt.

Việc đưa hành trình VHL8 vào khai thác từ năm 2024 là một trong những bước đi cụ thể nhằm mở rộng không gian tham quan của du khách. Với hành trình kết nối Tuần Châu - Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long - Nam Cầu Trắng, VHL8 không đơn thuần bổ sung thêm một tuyến du lịch, mà góp phần khai thác cảnh quan ven bờ, phân bổ dòng khách hợp lý hơn, giảm sự tập trung vào một số tuyến truyền thống, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và bảo tồn di sản. Nếu trước đây, du khách mang về sau một chuyến tham quan chủ yếu là những bức ảnh về kỳ quan, thì với các sản phẩm mới như hành trình VHL8, Quảng Ninh kỳ vọng du khách sẽ mang về nhiều hơn thế: một chuỗi trải nghiệm về ẩm thực, pháo hoa, âm nhạc, văn hóa, mua sắm và nhịp sống của một điểm đến di sản. Đó cũng là cách để giá trị của vịnh Hạ Long được cảm nhận bằng nhiều giác quan, thay vì chỉ qua những gì nhìn thấy. Sau hơn 2 năm đưa vào khai thác, hành trình VHL8 đã đón trên 400.000 lượt khách. Kết quả đó cho thấy sức hấp dẫn của mô hình trải nghiệm ven bờ, đồng thời khẳng định hướng đi đúng trong việc đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng không gian tham quan.

Cùng với đó, sản phẩm vận tải du lịch "Du thuyền ngắm cảnh Hop on - Hop off" mở ra một phương thức tham quan đa dạng, linh hoạt hơn dành cho du khách. Sản phẩm được kết nối vận chuyển khách bằng xe Bus hai tầng tham quan trên bờ với phương tiện thủy nội địa vận chuyển khách tham quan dưới nước ven bờ vịnh, xuất phát từ khu vực Bến Phà Bãi Cháy, hành trình với khoảng thời gian ngắn, kết nối các điểm đón trả khách lên xuống phương tiện tại khu vực bến phà Hòn Gai, Vincom, Bảo tàng, bãi tắm cột 5.

Bên cạnh những sản phẩm mang tính hiện đại, Quảng Ninh cũng chú trọng phát huy các giá trị văn hóa truyền thống thông qua sản phẩm tham quan bằng thuyền ba vách, được đưa vào phục vụ du khách từ cuối tháng 6/2026 gồm 6 phương tiện, mỗi chiếc phục vụ tối đa 12 du khách cùng 02 thuyền viên, với hành trình dài 12km qua khu vực cầu Bài Thơ, Trung tâm thương mại Vincom Hạ Long, Bảo tàng - Thư viện, Cung quy hoạch, Hội chợ và triển lãm tỉnh, bãi tắm Hòn Gai. Được phục dựng từ nguyên mẫu thuyền ba vách truyền thống gắn bó với đời sống của ngư dân vùng vịnh có quy mô nhỏ, vận hành linh hoạt và thân thiện với môi trường, sản phẩm không chỉ tái hiện nét văn hóa đặc trưng của cộng đồng cư dân biển mà còn mang đến cho du khách trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên. Nhiều du khách cho rằng chính sự mộc mạc, gần gũi ấy đã tạo nên nét hấp dẫn riêng của sản phẩm, để mỗi hành trình không chỉ là chuyến tham quan mà còn là trải nghiệm về thiên nhiên và văn hóa bản địa.

Điều đáng chú ý là các sản phẩm mới đều được định hướng phát triển trên cơ sở bảo tồn giá trị di sản. Thay vì khai thác theo chiều rộng, Quảng Ninh đang hướng tới nâng cao giá trị của mỗi sản phẩm, kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng mức chi tiêu của du khách và tạo thêm cơ hội để cộng đồng tham gia cung cấp dịch vụ, phát huy các giá trị văn hóa bản địa. Đây cũng là cách để chuyển hóa những tiềm năng của di sản thành nguồn lực phát triển kinh tế mà vẫn bảo đảm giữ gìn các giá trị cốt lõi của vịnh Hạ Long.

Định hướng này càng được thể hiện rõ khi tỉnh đang xây dựng Đề án Phát triển kinh tế di sản, sản phẩm du lịch đêm và công nghiệp văn hóa tỉnh Quảng Ninh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu của đề án không chỉ là phát triển thêm sản phẩm du lịch, mà hướng tới hình thành hệ sinh thái kinh tế dựa trên giá trị di sản và văn hóa; kết nối tài nguyên thiên nhiên với các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, dịch vụ, công nghiệp sáng tạo để tạo ra giá trị gia tăng cao hơn cho điểm đến.

Có thể thấy, từ những sản phẩm cụ thể như hành trình VHL8, du thuyền ngắm cảnh Hop on - Hop off, trải nghiệm bằng thuyền ba vách, hay mở rộng hơn là kết nối không gian di sản Hạ Long - Cát Bà được triển khai từ tháng 4/2026 với gần 8.200 lượt khách, thu phí đạt trên 1,63 tỷ đồng, Quảng Ninh đang từng bước hiện thực hóa tư duy "bảo tồn để phát triển, phát triển để tạo nguồn lực cho bảo tồn". Việc mở rộng không gian trải nghiệm không chỉ góp phần làm mới sản phẩm du lịch, nâng cao sức hấp dẫn của vịnh Hạ Long mà còn đáp ứng yêu cầu quản lý di sản trong giai đoạn mới, phù hợp với các khuyến nghị của UNESCO và định hướng phát triển kinh tế di sản của tỉnh. Qua đó, di sản không chỉ được gìn giữ cho các thế hệ tương lai mà còn tiếp tục khẳng định vai trò là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Trần Thị Hường