Bảo tồn đa dạng sinh học vì sự phát triển bền vững

Với quyết tâm chính trị cao, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI cùng Chương trình hành động của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã khẳng định rõ quan điểm phát triển xuyên suốt: Phát triển kinh tế - xã hội phải đi đôi với bảo vệ môi trường, kiên quyết không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Những năm qua, tỉnh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo tồn đa dạng sinh học, gìn giữ các hệ sinh thái tự nhiên, đồng thời nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cộng đồng trong công tác bảo vệ môi trường. Qua đó, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh, bền vững.

Nguồn tài nguyên quý giá

Quảng Ninh có diện tích tự nhiên trên 12.000km², trong đó hơn 6.200km² đất liền và trên 6.100km² mặt biển; đường bờ biển dài với 2.077 hòn đảo, chiếm hơn 2/3 số đảo cả nước. Tỉnh sở hữu cả 3 hệ sinh thái chính gồm hệ sinh thái trên cạn, hệ sinh thái đất ngập nước và hệ sinh thái biển, đồng thời đa dạng về loài và nguồn gen. Các khu vực có giá trị đa dạng sinh học nổi bật trong vùng gồm: Vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long, Đảo Trần, Cô Tô, các khu bảo tồn như khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng, rừng quốc gia Yên Tử, vườn quốc gia Bái Tử Long, Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Quảng Nam Châu...

Theo thống kê, tỉnh hiện có 6.264 loài, thuộc 3.268 chi/giống, 1.119 họ, 316 bộ, 68 lớp, 34 ngành khác nhau của 6 giới vi sinh vật, nấm, thực vật nhân chuẩn, thực vật, động vật nguyên sinh và động vật. Đồng thời, thống kê được tổng số 528 loài được đánh giá ở một trong các thứ hạng bị đe dọa tuyệt chủng hoặc gần bị đe dọa trong Sách đỏ Việt Nam (2007), IUCN, các Nghị định của Chính phủ và các phụ lục của Công ước CITES...

Về nguồn gen, tỉnh đã ghi nhận 2.702 nguồn gen động thực vật, 36 nguồn gen thực vật đặc hữu, 22 nguồn gen động vật đặc hữu, 99 nguồn gen thực vật quý hiếm, 35 nguồn gen thú quý hiếm, 54 nguồn gen chim quý hiếm, 34 nguồn gen bò sát - lưỡng cư quý hiếm, 8 nguồn gen côn trùng quý hiếm và 43 nguồn gen thủy sản quý hiếm; 67 nguồn gen thủy sản có giá trị kinh tế cao và một số nguồn gen khác được nuôi trồng và khai thác có giá trị cao như trà hoa vàng, ba kích tím, lúa chiêm đá, sá sùng, ngán, tu hài, gà Tiên Yên...

Nổi bật, vịnh Hạ Long đã ghi nhận gần 3.000 loài sinh vật, trong đó có 102 loài quý hiếm và nhiều loài thực vật đặc hữu như cọ Hạ Long, thiên tuế Hạ Long, nhài Hạ Long, ngũ gia bì Hạ Long... Vườn quốc gia Bái Tử Long ghi nhận 2.212 loài sinh vật, gồm 992 loài trên cạn và 1.220 loài sinh vật biển, trong đó có 108 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam... Sự phong phú về hệ sinh thái, loài và nguồn gen của tỉnh tạo nên tiềm năng lớn cho phát triển du lịch sinh thái, nghiên cứu khoa học và bảo vệ môi trường.

Đồng bộ các giải pháp

Nhận thức rõ vai trò, giá trị của đa dạng sinh học đối với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, Quảng Ninh đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm tăng cường quản lý tài nguyên đa dạng sinh học theo tinh thần Nghị quyết số 10-NQ/TU ngày 26/9/2022 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về "Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu, đảm bảo an ninh nguồn nước trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2022-2030".

Tỉnh cũng đã thực hiện quy hoạch xác định khu vực đa dạng sinh học cao gồm: Khu vực rừng tự nhiên trên cạn (trừ các khu bảo tồn), Khu vực rạn san hô với tổng diện tích khoảng 40ha, Khu vực thảm cỏ biển với tổng diện tích khoảng 1.400ha. Các khu bảo tồn thiên nhiên gồm: Vùng lõi di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long, Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần, Khu bảo tồn Vườn quốc gia Bái Tử Long, Khu rừng đặc dụng bảo vệ cảnh quan vịnh Hạ Long, Khu bảo tồn đất ngập nước Đồng Rui - Tiên Yên, Rừng quốc gia Yên Tử, Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng, Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Quảng Nam Châu...

Hiện công tác bảo tồn tại các khu vực đa dạng sinh học cao tiếp tục được chú trọng. Trong đó, khu vực có tính đa dạng sinh học cao là Đồng Rui - Tiên Yên và Quảng Nam Châu đã hoàn thiện hồ sơ trình thành lập (do liên quan đến mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và điều chỉnh các quy hoạch nên chưa được phê duyệt). Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần đã được thành lập theo Quyết định số 4508/QĐ-UBND của UBND tỉnh ngày 27/11/2025, đánh dấu bước đi quan trọng của tỉnh trong chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ cảnh quan tự nhiên và phát triển kinh tế biển bền vững.

Theo quyết định, Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần có tổng diện tích 18.414,92ha, trong đó có 13.230,5ha diện tích các phân khu chức năng (phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, phân khu phục hồi sinh thái, phân khu dịch vụ - hành chính) và 5.184,42ha vùng đệm. Ngoài ra, tỉnh đã quy hoạch 13 khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản và triển khai thường xuyên các chương trình phục hồi nguồn lợi thủy sản, xây dựng các mô hình quản lý thủy sản bền vững.

Cùng với đó, tỉnh đã hoàn thành điều tra, đánh giá và xây dựng cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học; cập nhật thông tin về các loài quý, hiếm, loài bản địa có giá trị kinh tế và giá trị bảo tồn cao. Nhiều mẫu sinh vật mới, đặc hữu đã được thu thập, phân tích, định dạng; bộ bản đồ, atlat hiện trạng đa dạng sinh học được xây dựng hoàn chỉnh. Các tài liệu truyền thông gồm 3.000 poster, 4 phim tài liệu, clip, 2.000 bộ sách chuyên đề được bàn giao cho hệ thống trường học, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng. Bảo tàng tỉnh được tiếp nhận 22 mẫu tiêu bản sinh vật có giá trị khoa học lớn.

Nhiệm vụ bảo vệ môi trường biển được thực hiện đồng bộ, bài bản, quyết liệt thông qua tăng cường kiểm soát hoạt động có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường tại vịnh Hạ Long và vịnh Bái Tử Long. Theo đó, yêu cầu 100% tàu du lịch lắp đặt thiết bị phân ly dầu - nước và thu gom rác thải đưa về bờ xử lý; khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt 5 khu vực có đa dạng sinh học cao trên vịnh Hạ Long; cấm khai thác thủy sản trong vùng bảo vệ tuyệt đối; toàn tỉnh đã thực hiện chuyển đổi phao xốp sang vật liệu nổi HDPE, góp phần giảm thiểu rác thải nhựa trên biển...

Công tác ứng phó với biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai được đặt dưới sự chỉ đạo thống nhất, xuyên suốt. Tỉnh đã triển khai kiểm kê khí nhà kính, xây dựng các chương trình, kế hoạch giảm phát thải; đồng thời đầu tư hệ thống giám sát, cảnh báo thiên tai, nâng cấp công trình thủy lợi, hồ chứa, đê điều. Giai đoạn 2018-2025, các địa phương, đơn vị quản lý công trình triển khai đầu tư xây dựng và nâng cấp sửa chữa 299 công trình thủy lợi, với trị giá 756,1 tỷ đồng.

Với nỗ lực trong bảo tồn đa dạng sinh học nói riêng, bảo vệ môi trường nói chung, Quảng Ninh đang hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững trong tương lai. Việc gìn giữ các hệ sinh thái và nguồn tài nguyên thiên nhiên đã và đang góp phần tạo dư địa cho phát triển kinh tế xanh, du lịch sinh thái, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm chất lượng môi trường sống cho người dân.

Nguyễn Dung(Báo Quảng Ninh- https://baoquangninh.vn/bao-ton-da-dang-sinh-hoc-vi-su-phat-trien-ben-vung-3408270.html)