Hiện thực hóa mục tiêu về phát triển văn hóa - con người

Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 9/3/2018 và nối tiếp đó là Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 30/10/2023 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về “xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, cụ thể hóa Nghị quyết số 33-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Đây là sợi chỉ đỏ xuyên suốt định hướng cho sự phát triển bền vững từ nền tảng văn hóa, con người Quảng Ninh trong thời gian qua.

Khơi dậy tiềm năng di sản

Quảng Ninh là vùng đất có bề dày truyền thống văn hóa. Quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc ta trên mảnh đất này còn để lại tới ngày nay hơn 1.000 di sản văn hóa vật thể và phi vật thể. Các di sản đã được Quảng Ninh chú trọng bảo tồn, nâng tầm, góp phần khẳng định, làm giàu giá trị văn hóa, lịch sử của vùng đất, con người Quảng Ninh.

Cho tới nay, Quảng Ninh là một trong số ít địa phương sở hữu tới 2/9 Di sản thế giới của Việt Nam, cũng là những di sản thế giới liên tỉnh đầu tiên trên cả nước, đó là Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm  - Côn Sơn, Kiếp Bạc và di sản Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà. Bên cạnh đó là 8 di tích quốc gia đặc biệt, 56 di tích cấp quốc gia, 101 di tích cấp tỉnh; 19 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia và 1 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại; 13 bảo vật quốc gia. Về con người, Quảng Ninh có đội ngũ văn nghệ sĩ lên tới hơn 1.600 người; có 2 nghệ nhân nhân dân, 36 nghệ nhân ưu tú và 59 nghệ nhân dân gian; 4 nghệ sĩ nhân dân, 18 nghệ sĩ ưu tú và 187 nghệ sĩ Vùng mỏ… Các di sản cả về văn hóa, con người này tạo thành bức tranh đặc sắc, là tiềm năng vô cùng to lớn, mở ra những cơ hội cho sự phát triển bền vững của Quảng Ninh.

Với 2 di sản thế giới, Vịnh Hạ Long trong hơn 30 năm qua kể từ khi được công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới lần đầu vào năm 1994, cho tới nay luôn là điểm đến di sản hút khách bậc nhất thế giới. Cùng với sự phát triển của các dịch vụ tham quan, lưu trú, ăn uống, vui chơi giải trí trên vịnh thì vùng đất ven bờ di sản cũng thu hút sự đầu tư phát triển mạnh mẽ các loại hình dịch vụ, du lịch sang trọng, đẳng cấp. Đó là hệ thống cả nghìn khách sạn, nhà nghỉ, điểm vui chơi giải trí và gần đây là hàng loạt sản phẩm du lịch văn hóa mới, như các show ca nhạc, giải trí, thực cảnh, các concert âm nhạc, lễ hội... tạo nền tảng, tiền đề phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế đêm.

Đặc biệt phải kể đến các sự kiện trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn. Những năm gần đây, nhiều sự kiện đã được tỉnh, các doanh nghiệp tổ chức bên bờ di sản Vịnh Hạ Long và dưới chân Yên Tử, như: Liên hoan Xiếc 3 miền, Festival Âm nhạc quốc tế, Festival Áo dài, liveshow âm nhạc của các nghệ sĩ nổi tiếng trong nước, quốc tế, show trình diễn thời trang của những nhà thiết kế có tên tuổi như Adrian Anh Tuấn, Minh Hạnh, Đỗ Trịnh Hoài Nam, các chương trình “Hạ Long concert 2025 - Hào khí Di sản, Bừng sáng tương lai”, “Quảng Ninh - Đất Mỏ anh hùng”, Countdown Chào năm mới 2026… Các chuỗi sự kiện, hoạt động này thu hút hàng vạn lượt du khách, người dân đến thưởng thức. Điều này thể hiện tư duy đổi mới của tỉnh trong việc xây dựng chuỗi sự kiện văn hóa điểm nhấn để tạo dấu ấn khác biệt, qua đó quảng bá, định vị thương hiệu địa phương, xây dựng nền tảng vững chắc cho phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch.

Quần thể di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm  - Côn Sơn, Kiếp Bạc mới được công nhận là Di sản thế giới vào tháng 7/2025, là điểm bứt phá tiếp theo của du lịch di sản ở Quảng Ninh. Thực tế, Quảng Ninh đã chú trọng đầu tư cho bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa từ hàng chục năm qua, từ việc tập trung nguồn lực nghiên cứu, đánh giá giá trị di sản, huy động xã hội hoá cho đầu tư trùng tu, tôn tạo các di tích cũng như hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông, dịch vụ tại di tích. Theo thống kê, trong khoảng 5 năm trở lại đây, 100% di tích cấp quốc gia, 70% di tích cấp tỉnh đã được tu bổ, tôn tạo và chống xuống cấp với tổng kinh phí gần 2.000 tỷ đồng từ nguồn lực nhà nước và xã hội hoá.

Vì thế không chỉ các di tích trong quần thể di sản Yên Tử mà hàng trăm di tích của Quảng Ninh trong những năm gần đây đã có diện mạo khác hẳn, không chỉ bền vững, mà còn được mở rộng khang trang, bề thế, trở thành điểm đến hấp dẫn du khách. Sức hút từ di sản cũng lan tỏa rộng rãi, đã có những doanh nghiệp đầu tư lớn, lên tới hàng nghìn tỷ đồng vào du lịch di sản, như Công ty CP Phát triển Tùng Lâm với Trung tâm Văn hóa Trúc Lâm dưới chân Yên Tử, có nhiều dòng sản phẩm đáp ứng nhu cầu các dòng khách từ bình dân tới nghỉ dưỡng cao cấp. Ở một số địa phương, nhiều doanh nghiệp đã hình thành và đưa vào hoạt động mô hình du lịch cộng đồng bước đầu đạt kết quả tích cực, làm thay đổi diện mạo, nâng cao chất lượng các tuyến, điểm du lịch gắn với văn hoá, lịch sử để thu hút du khách.

Những con số chính là minh chứng sinh động nhất. Theo thống kê, giai đoạn 2020-2024, tỉnh đã đón trên 59 triệu lượt du khách, trong đó 6,5 triệu lượt khách quốc tế, tổng thu từ hoạt động du lịch đạt trên 113.310 tỷ đồng, đóng góp của du lịch vào GRDP Quảng Ninh hàng năm từ 5,6-9,64% (riêng năm 2021 là 2,3% do ảnh hưởng của dịch Covid-19). Năm 2025 vừa qua, Quảng Ninh xác lập kỷ lục mới khi đón trên 21,2 triệu lượt khách, trong đó có 4,5 triệu lượt khách quốc tế, doanh thu đạt 57.000 tỷ đồng, gấp 2,3 lần so với năm 2020; đóng góp của du lịch vào GRDP của Quảng Ninh đạt trên 10%.

Đời sống văn hóa cơ sở lành mạnh, văn minh

Không chỉ nổi trội ở mảng di sản gắn với phát triển du lịch, công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở của Quảng Ninh cũng cho thấy những khởi sắc đáng kể. Trong đó, thực hiện Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2022-2026 gắn với xây dựng Nông thôn mới, đô thị văn minh trên địa bàn tỉnh, hàng năm số hộ gia đình đạt danh hiệu Gia đình văn hóa, số khu dân cư đạt danh hiệu “Thôn, khu văn hóa” năm sau cao hơn năm trước. Năm 2025, toàn tỉnh có khoảng 97% gia đình đạt danh hiệu Gia đình văn hóa; có 97,9% thôn, khu phố đạt danh hiệu Thôn, khu phố văn hóa.

Việc thực hiện hương ước, quy ước và nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang trên địa bàn tỉnh được thực hiện đảm bảo đúng quy định, đã có chuyển biến tích cực, tổ chức tiết kiệm, trang trọng, lành mạnh, khơi dậy và phát huy được bản sắc văn hóa của dân tộc, góp phần thay đổi tích cực, sâu sắc, toàn diện đối với đời sống chính trị, kinh tế - xã hội của từng địa phương trong tỉnh.

Phong trào văn hóa, văn nghệ quần chúng ở cơ sở có bước phát triển mạnh mẽ cả về “lượng” và “chất”. Nhiều hoạt động văn hóa đa dạng, phong phú mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc được tổ chức ở nhiều địa phương, như: Hát chèo, hát nhà tơ, hát cửa đình, hát then - đàn tính... Toàn tỉnh có trên 1.600 CLB, tổ, đội văn nghệ với trên 30.000 hội viên tham gia. Hàng năm, các cuộc liên hoan, hội diễn văn nghệ từ cấp tỉnh đến cơ sở đều được tổ chức thường xuyên, tạo sân chơi lành mạnh, bổ ích, khuyến khích, vận động nhân dân tích cực, hăng hái tham gia, làm phong phú đời sống, nâng cao mức hưởng thụ văn hóa tinh thần cho các tầng lớp nhân dân, như: Ngày Hội Văn hóa các dân tộc tỉnh Quảng Ninh; Liên hoan các Nhà văn hóa - Khu phố tiêu biểu; Hội diễn văn nghệ quần chúng tỉnh, giao lưu văn nghệ “Hát cho công nhân nghe - nghe công nhân hát”; Liên hoan tiếng hát Khu dân cư toàn tỉnh...

Hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao từ tỉnh đến cơ sở cơ bản được quan tâm đầu tư đồng bộ, góp phần đáp ứng nhu cầu đời sống văn hóa tinh thần cho nhân dân trên địa bàn tỉnh. Đặc biệt, một số thiết chế văn hóa - thể thao cấp tỉnh được đầu tư hiện đại, đáp ứng được các sự kiện văn hóa trong nước và quốc tế, như: Bảo tàng - Thư viện tỉnh; Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm; Khu Liên hợp thể thao tỉnh... Việc hoàn thiện thể chế và thiết chế văn hóa cơ sở cũng được quan tâm, đáp ứng tốt nhu cầu sinh hoạt và sáng tạo văn hoá, nghệ thuật của nhân dân và tuyên truyền các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, thúc đẩy kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển, giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội của tỉnh.

Nâng cao thể chất, sức khỏe con người

Cùng với việc nâng cao đời sống vật chất, tinh thần thì các phong trào TDTT góp phần nâng cao thể trạng, sức khỏe người dân cũng được tỉnh tích cực triển khai, đóng góp vào một trong 3 tiêu chí quan trọng trong tiêu chí Hạnh phúc.

Trong đó, Cuộc vận động “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại” tiếp tục được đẩy mạnh và nâng cao chất lượng với sự hình thành, phát triển của các CLB thể thao ở cơ sở. Theo thống kê của Sở VH,TT&DL, đến nay toàn tỉnh đã có hơn 2.100 CLB, trung bình mỗi năm tổ chức 20 giải thể thao cấp tỉnh, hàng ngàn giải thể thao của các ngành, cấp xã. Phong trào tập luyện thể dục, thể thao trong lực lượng vũ trang, cán bộ, công chức, viên chức - lao động, học sinh trường học được quan tâm duy trì, đẩy mạnh thông qua việc phối hợp tổ chức Ngày hội Văn hóa - Thể thao công nhân, viên chức, lao động hàng năm, Hội khỏe Phù Đổng các cấp... Qua đó, số người tập luyện thể dục, thể thao thường xuyên đạt 40,6% dân số, gia đình thể thao đạt 24%.

Công tác bảo tồn, phát triển các môn thể thao dân tộc, trò chơi dân gian được tỉnh quan tâm chỉ đạo. UBND tỉnh đã phê duyệt Đề án Bảo tồn, khôi phục và phát huy các môn thể thao dân tộc tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2020-2025, định hướng đến năm 2030, theo đó khôi phục một số môn thể thao dân tộc để phục vụ và thu hút khách du lịch tại các lễ hội, sự kiện lớn của địa phương, qua đó quảng bá hình ảnh về vùng đất, con người Quảng Ninh.

Thể thao thành tích cao tiếp tục được quan tâm, góp phần đưa Quảng Ninh vào nhóm các địa phương hàng đầu cả nước. Giai đoạn 5 năm qua, các đoàn VĐV của tỉnh tham gia các giải thể thao quốc gia, quốc tế đạt nhiều thành tích cao. Trong đó, tại SEA Games 31, các VĐV Quảng Ninh tham gia đội tuyển quốc gia đoạt 9 huy chương (2 HCV, 7 HCB); tại SEA Games 32 đoạt 8 huy chương (4 HCV, 2 HCB, 2 HCĐ), đóng góp vào bảng thành tích dẫn đầu của đoàn Việt Nam. Các đội tuyển của tỉnh tham gia thi đấu gần 200 lượt giải thể thao toàn quốc, đoạt 651 huy chương (142 HCV, 180 HCB, 329 HCĐ); 225 vận động viên đạt đẳng cấp quốc gia.

Tỉnh cũng tạo điều kiện và xây dựng các chính sách thu hút nhiều doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân đầu tư xây dựng, quản lý, kinh doanh các thiết chế thể thao, vui chơi giải trí có quy mô lớn, gồm đầy đủ các trang thiết bị luyện tập thể thao, trang âm, ánh sáng và hàng trăm công trình dịch vụ văn hóa, thể thao do các cá nhân, doanh nghiệp đầu tư trên địa bàn toàn tỉnh, đã góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân.

Phát huy truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” - sức mạnh nội sinh của miền Mỏ bất khuất, giai đoạn tới đây, tỉnh sẽ triển khai sáng tạo và hiệu quả các nghị quyết của Trung ương về văn hóa, con người nhằm khơi thông nguồn lực, thực hiện các đột phá trong phát triển kinh tế - xã hội, quyết tâm thực hiện thành công mục tiêu xây dựng tỉnh Quảng Ninh ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại; từng bước xây dựng Quảng Ninh trở thành trung tâm văn hóa nghệ thuật cấp vùng; điểm đến hấp dẫn hàng đầu về du lịch di sản, văn hóa khu vực châu Á và thế giới.

Các mục tiêu cụ thể đặt ra cũng cao hơn, trong đó tỷ trọng doanh thu các ngành công nghiệp văn hóa trong GRDP của tỉnh đến năm 2025 và 2030 cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Hằng năm có 95% gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”; 97% thôn/khu đạt danh hiệu “Thôn, khu phố văn hóa”; 85% cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp đạt danh hiệu “cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp văn hóa”. Thể thao thành tích cao của tỉnh đứng top 10 các địa phương có thành tích cao nhất tại Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X năm 2026. Phấn đấu đến năm 2030, tỷ lệ người tập luyện TDTT thường xuyên đạt 45%; số gia đình thể thao đạt 28%. Hằng năm phấn đấu đón ít nhất 20 triệu lượt khách/năm, đến năm 2030 đón được trên 26 triệu lượt khách du lịch (trong đó có 9 triệu khách quốc tế, 13 triệu khách lưu trú), đóng góp trực tiếp của du lịch vào GRDP của tỉnh khoảng 12%.

Phan Hằng