Nhài Hạ Long – Khi tên vịnh đi vào danh pháp khoa học thế giới
Paris, đầu những năm 1930. Trên bàn làm việc của nhà thực vật học François Gagnepain là hàng trăm mẫu tiêu bản khô quý giá được gửi về từ Đông Dương, một phần trong khối tư liệu khổng lồ ông đang xử lý cho bộ Flore Générale de l'Indo-Chine. Trong số đó có một mẫu cây leo nhỏ, hoa trắng, được ghi chú vắn tắt: thu thập tại vùng biển đảo Hongay. Gagnepain không đến tận nơi. Ông chỉ nhìn thấy vịnh Hạ Long qua vài dòng chữ viết tay và một cành cây đã ép khô. Nhưng chính từ cái nhìn gián tiếp ấy, một cái tên đã ra đời: Jasminum alongense Gagnep. – một loài thuộc chi Nhài (Jasminum), họ Nhài (Oleaceae), với tính ngữ “alongense” nghĩa là “thuộc về Hạ Long”. Từ đó, tên gọi Hạ Long đã được ghi vĩnh viễn trong hệ thống danh pháp quốc tế.
Gần một thế kỷ đã trôi qua, nhưng bất kỳ nhà nghiên cứu nào, ở bất cứ đâu, khi nhắc đến loài cây này đều phải gọi đúng tên khoa học của nó – trong đó tính ngữ “alongense” luôn mang theo dấu ấn của vùng vịnh nơi nó được tìm thấy. Một mẫu cây nhỏ nhưng lại trở thành một trong những cách lặng lẽ và bền vững nhất để tên gọi Hạ Long đi vào tri thức nhân loại: không qua một tấm ảnh, không qua một chuyến du lịch, mà qua chính sự tồn tại tự nhiên của một loài hoa bản địa, được ghi nhận và lưu giữ mãi trong khoa học.
Nhài Hạ Long len lỏi mọc lên từ các hốc đá cằn cỗi, bám rễ vào những khe nứt hẹp trên sườn núi tại các đảo Lờm Bò, Áng Bù Xám, Áng Dù, Hang Trai, Hang Trinh Nữ... Cứ đến tháng 8, tháng 9 hằng năm, khi cái nắng gắt của mùa hè dần dịu lại, từng chùm hoa trắng nhỏ lại bung nở trên nền đá xám, cánh hoa mảnh như tơ, tỏa ra mùi hương dịu nhẹ chứ không nồng gắt như nhài vườn nhà. Đến khoảng tháng 10, tháng 11, hoa tàn, quả kết, một vòng đời của loài hoa nhỏ bé khép lại giữa trập trùng núi đá vôi, để rồi năm sau lại tiếp tục tỏa sáng giản dị nhưng mang trong mình một sức sống dẻo dai hiếm có.
Mỗi độ vào thu, khi những bông hoa Nhài Hạ Long trắng tinh khôi lặng lẽ điểm xuyết trên vách đá vôi, đó cũng là lúc thiên nhiên vịnh di sản khoác lên mình một vẻ đẹp rất riêng. Loài hoa nhỏ ấy như một lời nhắn gửi rằng di sản không chỉ nằm ở những cảnh quan kỳ vĩ ta nhìn thấy, mà còn ẩn trong từng loài cây, ngọn cỏ, mỗi nhành hoa đang bền bỉ sinh tồn giữa muôn trùng đảo đá. Nếu có dịp ghé thăm vịnh Hạ Long vào mùa này, du khách hãy thử một lần tìm kiếm sắc trắng thanh tao và dịu dàng ấy — một nét đẹp đặc hữu mà không nơi nào khác trên thế giới có được.
(Bài viết tham khảo nội dung tại Flore Générale de l'Indo-Chine (Gagnepain, 1933) và halongbay.com.vn)
Hương Trang