Người giữ “hồn” thuyền ba vách và cánh buồm đỏ “thức giấc” giữa kỳ quan

     Là hậu duệ của dòng họ Lê Đức nức tiếng, Nghệ nhân Lê Đức Chắn là truyền nhân đời thứ 17. Ông được ví như “pho sử sống”, người cất giấu nghệ thuật đóng thuyền độc nhất vô nhị với những bí kíp về kỹ thuật làm thuyền ba vách - loài thuyền cánh dơi kiêu hãnh của vùng cửa biển.

      Thế nhưng, đằng sau đôi bàn tay tài hoa của nghề đóng tàu, thuyền truyền thống tại làng Cống Mương, Phong Hải, nay thuộc phường Liên Hòa, tỉnh Quảng Ninh, lại là một câu chuyện đầy xúc động về tình người mà ông trân quý hơn cả vàng ngọc. 

     Trong không gian nồng đượm mùi gỗ của xưởng đóng tàu ven sông Chanh, người nghệ nhân 76 tuổi vẫn miệt mài bên những con tàu đang dần thành hình. Đôi mắt ông, dù đã in hằn dấu vết thời gian, vẫn sắc lẹm khi kiểm tra từng đường ghép, mối nối.

     Gia đình ông có nghề truyền thống từ đời cụ tổ thứ 10, đến ông là đời thứ 17. Cầm đục từ năm 16 tuổi, ông Chắn thấm thía hơn ai hết sự gian nan của nghề. Để tạo nên những con thuyền ba vách “cưỡi sóng đạp gió”, khâu chọn vật liệu là sống còn. “Gỗ phải chọn loại không bị sâu, không tì vết,” ông nhấn mạnh. Bởi lẽ, sinh mạng của người đi biển nằm cả trong tay người thợ. “Kỹ thuật đóng phải cao, tính nết người thợ phải cẩn trọng thì mới giữ được an toàn cho ngư dân vươn khơi bám biển”.

Câu chuyện “trả nợ” bằng ân tình

    Nhưng điều khiến người ta kính nể ông Lê Đức Chắn không chỉ ở tài năng, mà còn ở đức độ. Khi được hỏi về kỷ niệm đáng nhớ nhất đời mình, ông không kể về những tấm huy chương hay bằng khen, mà lại rưng rưng nhắc về một ngày đông giá rét thời bao cấp.

     Khi ấy, ông là chàng thanh niên 19, 20 tuổi, theo cha đi đóng thuyền thuê tại Hà An. Khách hàng là gia đình ông Thép – một hộ ngư dân nghèo, đông con. Ngày con thuyền hoàn thành cũng là ngày gió bấc mưa phùn tràn về, cái rét cắt da cắt thịt bủa vây xóm chài.

     Đau lòng thay, gia đình ông Thép nghèo đến mức không có tiền trả công thợ, con cái phong phanh trong gió rét. Trước cảnh ấy, cha của ông Chắn đã có một hành động lay động lòng người: Cởi ngay chiếc quần dài mình đang có để tặng lại cho chủ nhà. Hiểu được tấm lòng của cha, chàng trai trẻ Lê Đức Chắn cũng “cởi bộ quần áo dài ra tặng lại cho những đứa con của ông Thép, người cái áo, người cái quần”.

     Con thuyền được bàn giao mà không lấy một đồng tiền công, đổi lại là sự ấm áp lan tỏa giữa người với người trong những năm tháng gian khó nhất.

“Làm thợ, trước tiên phải làm Người”

     Ký ức về bộ quần áo năm xưa đã trở thành bài học xương máu mà ông Chắn mang theo suốt 76 năm cuộc đời. Ông tâm sự: “Bố chú dạy, làm giỏi thôi chưa đủ. Kỹ thuật cao phải đi đôi với cái Đức của con người”.

     Với nghệ nhân Lê Đức Chắn, việc gìn giữ nghề tổ không chỉ là giữ lấy kỹ thuật làm thuyền ba vách độc đáo, mà cốt lõi là giữ lấy cái tâm trong sáng. “Dù khách nghèo không có tiền trả, mình vẫn phải làm hết trách nhiệm, giữ gìn tư cách đạo đức để xứng đáng với nghiệp của tổ tiên,” ông khẳng định chắc nịch.

     Những con thuyền từ xưởng của ông Chắn vẫn ngày đêm vươn khơi, mang theo không chỉ niềm tự hào về bàn tay tài hoa của người thợ đảo Hà Nam, mà còn chở nặng cái tình, cái nghĩa của một gia tộc đã 17 đời sống chết với nghề.

     Tâm huyết giữ nghề của nghệ nhân Lê Đức Chắn càng thêm ý nghĩa khi di sản thuyền ba vách đang dần hồi sinh. Từng vắng bóng từ những năm 1990 trước sự phát triển của tàu máy, sắp tới đây, Quảng Ninh sẽ đưa vào khai thác 10 chiếc thuyền buồm 3 vách truyền thống trên vịnh Hạ Long.

     Thuyền được đóng hoàn toàn bằng gỗ, sơn nâu trầm cùng hai cánh buồm đỏ rực, sở hữu kỹ thuật đi biển cổ tinh xảo với khả năng chạy ngược gió. Trước mắt, 3 chiếc sẽ hoạt động ven bờ, tiến tới hình thành một đội thuyền buồm du lịch thường xuyên.

     Nhiều người dân ven vịnh chia sẻ, đã rất lâu họ mới thấy lại hình ảnh thuyền buồm cổ lướt sóng. Những cánh buồm đỏ thắm ấy không chỉ làm phong phú trải nghiệm du lịch, mà còn đánh thức ký ức một thời của vùng di sản giữa nhịp sống hiện đại.

Bích Hằng