Chuyện về những người bảo tồn di sản vịnh Hạ Long

Giữa muôn trùng sóng nước và hàng nghìn đảo đá kỳ vĩ của Vịnh Hạ Long, có những con người lặng lẽ dành trọn tâm huyết cho nhiệm vụ gìn giữ, bảo tồn giá trị di sản. Đó là đội ngũ cán bộ, chuyên viên, nhân viên thuộc Ban Quản lý di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử, ngày ngày miệt mài với công việc tìm hiểu, ghi nhận những lớp trầm tích địa chất, giá trị đa dạng sinh học, những dấu tích văn hóa ẩn sâu trong lòng vịnh, hay trực tiếp phục vụ, hướng dẫn du khách, góp phần giữ gìn cảnh quan, môi trường và lan tỏa tình yêu di sản. Chính từ những công việc thầm lặng ấy, mỗi hành trình tham quan của du khách không chỉ dừng lại ở trải nghiệm, khám phá, mà còn khơi dậy trách nhiệm, ý thức gìn giữ một di sản, kỳ quan thiên nhiên của nhân loại.

Giữ “hồn” di sản giữa trùng khơi

Chị Nguyễn Thị Hằng (SN 1978), chuyên viên phụ trách lĩnh vực văn hóa Phòng Nghiệp vụ và Tu bổ, tôn tạo di sản thuộc Ban Quản lý di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử, đã có gần 25 năm gắn bó với công việc sưu tầm, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử trên Vịnh Hạ Long. Đó cũng là quãng thời gian chị miệt mài theo sóng nước, len qua các đảo đá, hang động để lần tìm, lưu giữ những dấu tích văn hóa đang dần lùi vào quá khứ. Công việc nhiều vất vả, thử thách, nhưng chính tình yêu, sự trân trọng với di sản đã trở thành điểm tựa để chị Hằng gắn bó lâu dài với nghề.

Công việc hằng ngày của chị Hằng ngoài tìm hiểu, nghiên cứu, còn phối hợp với các chuyên gia, triển khai các đề tài, tổ chức những chuyến khảo sát thực địa, nhằm nhận diện, làm rõ các giá trị văn hóa, khảo cổ trên vịnh. Có những chuyến đi kéo dài hàng tuần, thậm chí cả tháng đi đi về về giữa mênh mông sóng nước, công việc lại tiềm ẩn không ít rủi ro khi phải leo trèo hang động, đảo đá cao, trơn trượt, nhưng với chị Hằng, mỗi lần tiếp cận được một dấu tích, mỗi phát hiện nhỏ đều là niềm vui, là động lực để tiếp tục gắn bó.

Chị Hằng chia sẻ: Công việc này đòi hỏi niềm đam mê, sự kiên trì và nền tảng kiến thức rộng về văn hóa, lịch sử, khảo cổ để hiểu, nhận diện được những giá trị ẩn trong di sản. Bên cạnh sách vở, tôi chủ yếu học từ thực tế qua các chuyến đi, từ câu chuyện của ngư dân - những “nhân chứng sống” của văn hóa vùng vịnh và từ kinh nghiệm của các chuyên gia, nhà nghiên cứu khảo cổ, văn hóa lịch sử.

Từ tâm huyết ấy, chị Hằng đã có nhiều đóng góp thiết thực cho công tác bảo tồn văn hóa trên Vịnh Hạ Long. Nổi bật, chị tham gia xây dựng, triển khai các đề án, kế hoạch bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa làng chài trên Vịnh Hạ Long, như: Mời nghệ nhân truyền dạy hát giao duyên, kỹ thuật đan lưới, sửa chữa ngư cụ cho con em làng chài... Chị cũng góp phần sản xuất phim tài liệu “Văn hóa làng chài -  Di sản giữa lòng di sản”, xây dựng mô hình lớp học nổi và bộ ảnh “Tiếp biến văn hóa làng chài” tại khu tái định cư Cái Xà Cong (phường Hà Tu). Với chị, mỗi tư liệu được lưu giữ, mỗi giá trị được phục dựng không chỉ là kết quả công việc mà còn là cách gìn giữ, lan tỏa ký ức di sản cho các thế hệ sau.

Cũng như chị Hằng, chị Trần Thị Hạnh (SN 1988), chuyên viên theo dõi lĩnh vực địa chất - địa mạo Phòng Nghiệp vụ và Tu bổ, tôn tạo di sản, là một trong những gương mặt trẻ giàu nhiệt huyết của Ban Quản lý di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử. Gần 15 năm công tác, chị Hạnh đã dành nhiều thời gian gắn bó với những chuyến khảo sát giữa trùng khơi, với mong muốn góp phần giữ gìn hình hài nguyên vẹn của di sản quê hương.

Công việc của chị Hạnh cùng đồng nghiệp là giám sát tình trạng bảo tồn giá trị địa chất - địa mạo của di sản, tìm kiếm, khảo sát các hang động mới, nghiên cứu các dạng địa hình karst tiêu biểu, các điểm di chỉ cổ sinh có giá trị. Mỗi chuyến đi đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác trong đo đạc, ghi chép, phân tích, những công việc tưởng chừng khô khan, nhưng lại là cơ sở quan trọng để bảo tồn và phát huy giá trị địa chất của Vịnh Hạ Long. Từ kết quả nghiên cứu, chị cùng các đồng nghiệp phối hợp biên soạn các tài liệu, ấn phẩm tuyên truyền, góp phần giúp công chúng hiểu sâu hơn về giá trị địa chất, địa mạo của di sản.

Chị Hạnh đã tham gia thực hiện nhiều đề tài nghiên cứu khoa học, tiêu biểu như: “Nghiên cứu đánh giá hiện trạng sạt lở, đổ lở và xói lở bờ hệ thống đảo làm cơ sở cho việc quản lý, bảo tồn và khai thác hợp lý giá trị di sản phục vụ phát triển bền vững kinh tế - xã hội khu vực Vịnh Hạ Long và Bái Tử Long”; “Nghiên cứu đánh giá hiện trạng và các yếu tố ảnh hưởng làm cơ sở đề xuất các giải pháp bảo tồn hòn Trống Mái, Vịnh Hạ Long”... Kết quả nghiên cứu của các đề tài là cơ sở khoa học quan trọng cho công tác quản lý, bảo tồn và phát huy các giá trị của di sản.

Vất vả là vậy, nhưng đổi lại cũng có nhiều niềm vui của những người làm nghề mà với chị Hạnh là mỗi lần phát hiện thêm một hang động mới, một dấu tích địa chất, khảo cổ có giá trị. Và xen lẫn niềm vui ấy cũng là những trăn trở. “Sau cơn bão số 3 năm 2024, khi chúng tôi trở lại vịnh, nhiều khu vực đã thay đổi đến xót xa. Những mảng xanh quen thuộc bị quật ngã, không gian cảnh quan, dấu tích văn hóa ít nhiều bị ảnh hưởng. Có những điểm nghiên cứu trước đây phải mất nhiều thời gian mới xác định được, sau bão gần như phải bắt đầu lại từ đầu. Tuy khó khăn, nhưng cũng chính những điều đó khiến chúng tôi càng thấm thía hơn giá trị của di sản và trách nhiệm của mình. Mỗi chuyến đi không chỉ là khảo sát, mà còn là hành trình góp phần giữ lại những gì quý giá nhất của Vịnh Hạ Long cho mai sau” - chị Hạnh bày tỏ.

Lan tỏa trách nhiệm gìn giữ

Để du khách có những hành trình du ngoạn an toàn, trọn vẹn trên Vịnh Hạ Long là sự hiện diện thầm lặng của lực lượng làm công tác quản lý, bảo tồn di sản thuộc Trung tâm Bảo tồn Vịnh Hạ Long 1 và Trung tâm Bảo tồn Vịnh Hạ Long 2 (Ban Quản lý di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử). Trong mọi điều kiện thời tiết, hay lượng khách thay đổi theo mùa, nhịp làm việc trên vịnh vẫn luôn được duy trì đều đặn, nghiêm túc.

Công việc của họ bắt đầu từ rất sớm và kéo dài suốt cả ngày, thậm chí xuyên đêm. Từ kiểm tra an toàn phương tiện; hướng dẫn du khách tuân thủ quy định khi tham quan hang động; kiểm soát vé; phát hiện và xử lý những hành vi xâm hại cảnh quan; xử lý các tình huống phát sinh, đến nhiệm vụ cứu nạn, cứu hộ, sẵn sàng ứng phó khi có sự cố bất ngờ xảy ra trên vịnh. Mọi khâu đều được chủ động triển khai, đồng bộ, bảo đảm hoạt động tham quan du lịch diễn ra an toàn, thông suốt.

Đảo Ti Tốp là điểm dừng chân quen thuộc trong hành trình khám phá Vịnh Hạ Long, dù lượng khách đông, nhưng trật tự, an toàn, văn minh du lịch vẫn được giữ vững. Để có được điều đó là sự nỗ lực không ngừng của Đội Ti Tốp - Soi Sim (Trung tâm Bảo tồn Vịnh Hạ Long 1). Với 22 cán bộ, nhân viên, đơn vị đảm nhiệm nhiều phần việc cùng lúc: Từ bảo vệ, quản lý di sản, đón tiếp, hướng dẫn du khách, kiểm soát vé, đến giữ gìn vệ sinh môi trường, cứu nạn cứu hộ và điều hành cảng bến, điểm tàu nghỉ đêm...

Anh Nguyễn Quốc Tuấn, Đội trưởng Đội Ti Tốp - Soi Sim, cho biết: Chúng tôi luôn duy trì trạng thái sẵn sàng, thường trực cả ngày lẫn đêm. Do đặc thù quản lý các điểm tàu nghỉ đêm trên vịnh, đơn vị thực hiện chế độ trực 24/24 giờ. Mỗi cán bộ, nhân viên đều phải nắm chắc quy trình, linh hoạt trong xử lý tình huống, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các đơn vị, doanh nghiệp dịch vụ để bảo đảm an toàn cho người, phương tiện và giữ gìn môi trường di sản. Dù khối lượng công việc lớn, đặc biệt vào các dịp lễ, Tết, song chúng tôi vẫn luôn bám tuyến, bám điểm, giữ cho hoạt động tham quan diễn ra ổn định.

Bà Park Sung We (du khách Hàn Quốc) chia sẻ: Tôi đã nghe nhiều về vẻ đẹp của Vịnh Hạ Long trước khi đến đây, nhưng khi trực tiếp trải nghiệm, tôi nhận thấy nơi này không chỉ đẹp bởi cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ, mà còn bởi sự văn minh và chuyên nghiệp trong cách tổ chức, quản lý du lịch. Ở bất kỳ điểm tham quan nào, chúng tôi cũng cảm nhận được sự hiện diện trách nhiệm của lực lượng quản lý, từ việc hướng dẫn, nhắc nhở giữ gìn vệ sinh, đến đảm bảo an toàn cho du khách. Điều đó khiến tôi, cùng gia đình cảm thấy rất yên tâm và muốn tiếp tục quay lại Hạ Long trong những chuyến đi sau.

Phía sau những trải nghiệm trọn vẹn của du khách là sự tận tụy của những con người đang ngày đêm giữ nhịp cho sóng nước Hạ Long. Ở mỗi vị trí, mỗi công việc, mỗi cán bộ, nhân viên của Ban Quản lý di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử đang góp phần gìn giữ vẻ đẹp của di sản bằng chính trách nhiệm và sự tận tâm của mình. Bởi hơn hết, giá trị của Vịnh Hạ Long không chỉ nằm ở cảnh sắc thiên nhiên kỳ vĩ, mà còn được thắp sáng bởi trách nhiệm, lòng yêu nghề và tâm huyết của biết bao con người nơi đây.

Theo Nguyễn Dung, Báo Quảng Ninh điện tử