banner

Tìm hướng đi mới để nâng tầm giá trị di sản thế giới

Cập nhật lúc 2026-03-29 15:16:48
Tin Tức

Sau hợp nhất khâu quản lý các di sản vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long, quần thể di tích Yên Tử, Bạch Đằng, nhà Trần về một mối, Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử đã tổ chức nhiều hội thảo, tọa đàm, nhằm tìm ra những hướng đi mới để triển khai hiệu quả các nhiệm vụ trong giai đoạn tới.

Thực hiện tốt những khuyến nghị của UNESCO

Vào trung tuần tháng 1 vừa qua, Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử đã tổ chức tham vấn ý kiến của các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, đơn vị tư vấn tập trung vào 6 nhiệm vụ UBND tỉnh giao cho đơn vị chủ trì, gồm: Đề án nâng tầm giá trị di sản - kỳ quan thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long; Đề án bảo tồn và phát huy giá trị Di sản văn hoá thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm, Côn Sơn, Kiếp Bạc; lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc; xây dựng Bảo tàng Yên Tử; xây dựng Công viên khảo cổ học trong khuôn viên đền An Sinh; công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà.

Yên Tử được định hướng phát triển trở thành đô thị di sản sau khi được công nhận là Di sản thế giới. (Ảnh chụp tại Làng Nương Yên Tử)

Qua đó, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và đơn vị tư vấn giàu kinh nghiệm, hiểu biết về các lĩnh vực khoa học di sản, phát triển bền vững, kinh tế di sản, cơ chế chính sách, quy hoạch đã tham gia đóng góp ý kiến đối với không chỉ 2 di sản thế giới liên tỉnh tại Quảng Ninh được UNESCO vinh danh, mà còn tập trung đóng góp ý kiến cho việc quản lý, bảo vệ và phát huy hiệu quả, bền vững 4 di tích quốc gia đặc biệt của tỉnh.

Các chuyên gia tập trung đề nghị tỉnh thực hiện đầy đủ 13 nội dung khuyến nghị của Ủy ban Di sản thế giới tại Quyết định số 47 COM 8B.22 về việc ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc vào Danh sách Di sản thế giới. Thực hiện đầy đủ các yêu cầu của Trung tâm Di sản thế giới UNESCO tại Công hàm CLT/WHC/NOM/25/136 ngày 8/8/2025 về Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, trong đó yêu cầu nộp trước ngày 14/11/2025 các nội dung, như: Bản đồ Quần thể di sản thể hiện ranh giới của 12 điểm/cụm điểm di tích được UNESCO ghi danh và vùng đệm; ranh giới các di tích Thái Miếu, chùa Lân và cụm di tích am - chùa Ngọa Vân; cung cấp dữ liệu GIS về Quần thể di sản thể hiện các ranh giới của khu di sản thế giới được ghi danh; rà soát bản mô tả về Quần thể di sản (bằng tiếng Anh và tiếng Pháp) và gửi cho Trung tâm Di sản thế giới các nội dung đề nghị chỉnh sửa, bổ sung.

Du thuyền trên vịnh Hạ Long.

Bên cạnh đó là việc thực hiện đầy đủ các cam kết của Việt Nam đối với hồ sơ ghi danh mở rộng ranh giới Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà năm 2023; Quyết định của Ủy ban Di sản thế giới tại các kỳ họp 3 năm gần đây về hiện trạng bảo tồn Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà...

Qua tìm hiểu được biết, sau hội nghị, Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử đã đề xuất tỉnh giao Sở VH,TT&DL tham mưu thực hiện các nội dung trên đảm bảo yêu cầu và tiến độ thời gian quy định. Có văn bản gửi TP Hải Phòng đề nghị gửi Báo cáo kết quả thực hiện Quyết định số 47 COM 7B.16, nhằm đảm bảo Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà không bị xét đưa vào mức cảnh báo cao hơn về hiện trạng bảo tồn di sản tại kỳ họp lần thứ 48 (năm 2026); đồng thời thể hiện việc tuân thủ nghiêm các cam kết với quốc tế trong công tác quản lý, bảo vệ di sản thế giới.

Yêu cầu mới cho phát triển

Đối với 6 nhiệm vụ kể trên, các chuyên gia đánh giá đây là những mục tiêu, giải pháp hoàn toàn đúng đắn, phù hợp với tình hình thực tế và đặt ra nhiều yêu cầu mới về tư duy quản lý di sản trong bối cảnh đương đại. Việc hoàn thành các nhiệm vụ này không chỉ giúp mở rộng tầm nhìn chiến lược lâu dài cho công tác quản lý, bảo vệ bền vững các giá trị của Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, là tiền đề quan trọng tạo hành lang pháp lý và các công cụ quản lý cần thiết giúp Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử thực hiện tốt các nhiệm vụ được giao, mà còn phát huy hiệu quả để phát triển du lịch, phát triển kinh tế di sản, kinh tế - xã hội địa phương, đất nước.

 

 

Du khách tham quan tại khu vực Vung Viêng trên vịnh Hạ Long.

Do đó, để triển khai đảm bảo chất lượng, tiến độ các nhiệm vụ được giao, Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử cần xây dựng được các đầu bài tốt, mời được chuyên gia tư vấn có kinh nghiệm, lựa chọn được đơn vị tư vấn tốt, chuyên môn sâu sẽ có được các sản phẩm tốt. Cụ thể, đối với nhiệm vụ xây dựng Đề án nâng tầm giá trị Di sản - kỳ quan thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long, cần tập trung thực hiện theo hướng: Nâng tầm nhận thức về di sản; nâng tầm quản trị hiệu quả; nâng tầm tư duy trên mọi phương diện; nâng tầm quản trị pháp chế, nâng tầm hệ thống thực thi và ứng xử với di sản; nâng tầm quyền thụ hưởng về di sản; xây dựng giá trị thương hiệu cho di sản; lượng giá giá trị di sản.

Đối với nhiệm vụ xây dựng Đề án bảo tồn và phát huy giá trị Di sản văn hóa thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, cần được thực hiện trên tổng thể các yếu tố: Di sản tự nhiên; di sản văn hóa vật thể; di sản văn hóa phi vật thể; di sản tư liệu. Đồng thời để đảm bảo tính xác thực và toàn vẹn của di sản, đơn vị cần xây dựng: Bản đồ khảo cổ học để xác định chính xác vị trí, mật độ và giá trị các di tích, mối quan hệ trong tổng thể di sản, đảm bảo tính xác thực của hồ sơ di sản và bảo tồn đầy đủ giá trị của khu di sản; bộ công cụ và các chỉ số giám sát để đánh giá các tác động đến khu di sản.

Ngọa Vân thuộc Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, chìm trong sương mờ xuân 2026.

Đối với nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, cần triển khai đảm bảo quy định hiện hành của Chính phủ và Hướng dẫn thực hiện Công ước Di sản thế giới; thực hiện lập quy hoạch cho 3 di tích quốc gia đặc biệt Yên Tử, Bạch Đằng, nhà Trần, di sản văn hóa thế giới trong quần thể di sản trên địa bàn tỉnh. Nội dung quy hoạch cần kế thừa các quy hoạch đã có, đảm bảo sự thống nhất, kết nối, tích hợp giữa các quy hoạch di tích quốc gia đặc biệt của Quảng Ninh với tỉnh Bắc Ninh và TP Hải Phòng; đồng thời cần có sự lồng ghép giá trị, quy mô và không gian 3 di tích quốc gia đặc biệt của tỉnh trong tổng thể Di sản thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc.

Đối với nhiệm vụ xây dựng Bảo tàng Yên Tử, các chuyên gia cho rằng cần có sự kết nối với Bảo tàng Trần Nhân Tông, Bảo tàng Quảng Ninh; đảm bảo chức năng là bảo tàng trưng bày hiện vật kết hợp với trung tâm giáo dục và diễn giải di sản. Đối với nhiệm vụ xây dựng Công viên khảo cổ học tại khu vực An Sinh, cần kết hợp chặt chẽ với giá trị khảo cổ học của khu vực Yên Tử để tạo thành một quần thể công viên khảo cổ thể hiện, diễn giải đầy đủ, toàn diện giá trị của khu di sản thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, cũng như kết nối tính tổng thể của các di sản.

Du khách dạo bước trong không gian di sản Bạch Đằng vào mùa xuân.

Nối tiếp đó, ngày 22/3 vừa qua, đơn vị đã phối hợp với phường Yên Tử tổ chức hội nghị “Tham vấn chuyên gia về định hướng phát triển đô thị di sản Yên Tử”. Qua đó, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà lãnh đạo, quản lý ở các lĩnh vực lịch sử, khảo cổ học, quy hoạch, kinh tế, văn hóa, mỹ thuật, di sản, phật học và phát triển đô thị tham gia hội nghị đã thống nhất nhận định rằng Yên Tử là một “không gian di sản sống” có những giá trị trường tồn theo thời gian, nhưng cũng có những giá trị tiếp tục được phát huy, phát triển theo thời gian. Sau khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới đã mở ra một giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi bài toán bảo tồn - phát triển luôn song hành trên cơ sở gìn giữ tốt các giá trị gốc của di sản.

Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập coi trọng yếu tố sống hài hòa với tự nhiên thể hiện ở triết lý của dòng phái, ở tư duy sống, ở các công trình kiến trúc tại đây qua cả ngàn năm. Vì vậy, việc phát triển đô thị di sản Yên Tử cũng cần tôn trọng và khai thác hài hòa với thiên nhiên, đảm bảo sự cân bằng giữa yếu tố con người - thiên nhiên - văn hóa của di sản, cũng là xu hướng phát triển đô thị hiện đại trên thế giới hiện nay. Sự khác biệt, sự kết nối với các di sản nhà Trần trên vùng đất Quảng Ninh tạo nên một trục kết nối xuyên suốt cũng là điều được nhiều chuyên gia đề cao…

Các ý kiến này chính là nguồn tư liệu khoa học quan trọng để địa phương và các cơ quan liên quan tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các định hướng quy hoạch, phát triển Yên Tử có sức đột phá, lâu dài, bền vững xứng tầm di sản trong thời gian tới đây. 

 

Theo Ngọc Mai, Báo Quảng Ninh điện tử