Du Xuân về miền Di sản

Xuân về Quảng Ninh không chỉ là mùa của sự đổi thay đất trời, mà còn là mùa của những giá trị di sản bừng sáng giữa lòng Đất mỏ. Giữa dòng người du xuân, có bước chân tìm về Yên Tử để chiêm bái, có hải trình trên Vịnh Hạ Long để chiêm nghiệm vẻ đẹp trầm mặc của thiên nhiên và có những hành trình đi sâu vào tầng vỉa văn hóa, lịch sử của vùng Đất mỏ. Mỗi chuyến đi đầu năm vì thế không chỉ mở ra khởi đầu mới, mà còn là cơ hội để chạm gần hơn vào không gian di sản, nuôi dưỡng ý thức gìn giữ những giá trị lâu bền.

Không chỉ là điểm hành hương quen thuộc mỗi độ xuân về, Yên Tử mang trong mình giá trị đặc biệt của một danh thắng gắn với chiều sâu lịch sử và văn hóa tâm linh. Đây là nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông tu hành và khai sáng Thiền phái Trúc Lâm, dòng Phật giáo mang bản sắc Việt. Giữa nhịp du xuân sôi động ở nhiều nơi, Yên Tử vẫn giữ cho mình một tiết tấu riêng, sâu lắng để con người soi chiếu chính mình.

Vào thời điểm này, du khách có nhiều thời gian tận hưởng trọn vẹn không khí trong lành tại Yên Tử, chiêm bái các điểm di tích, như: Chùa Trình, suối Giải Oan, chùa Hoa Yên và đỉnh cao linh thiêng là chùa Đồng ở độ cao 1.068m. Cùng với đó, du khách có thể tham gia nhiều hoạt động phong phú, sinh động tại làng Nương dưới chân Yên Tử, từ các trò chơi dân gian, biểu diễn nghệ thuật truyền thống, nhạc cụ dân tộc, cưỡi ngựa, ngắm tranh, thưởng thức ẩm thực của người dân tộc Dao Thanh Y dưới chân núi Yên Tử…

Trong dòng người du xuân, không khó để bắt gặp những du khách lần đầu đặt chân tới Yên Tử. Ông Kiệt Lê, một Việt kiều Mỹ, chọn nơi đây làm điểm dừng chân trong chuyến về thăm quê hương đầu năm. Đã đi nhiều nơi ở châu Âu và nhiều quốc gia khác, nhưng khi đứng giữa không gian núi rừng Yên Tử, ông vẫn không giấu được sự ngạc nhiên.
“Khung cảnh ở đây thật sự đặc biệt. Tôi chưa từng đến nơi nào như vậy. Mỗi góc nhìn đều là một bức tranh, nhưng quan trọng hơn là cảm giác con người trở nên rất thư thái. Tôi đã đi nhiều nơi, nhưng hiếm chỗ nào mang lại sự bình yên rõ ràng như Yên Tử. Đây là lần đầu tôi đến, và chắc chắn tôi sẽ quay lại”, ông Kiệt Lê bày tỏ.

Với ông Kiệt Lê, điều đọng lại sau những bước chân ở Yên Tử là cảm giác được hòa mình vào không gian ấy thật tự nhiên. Không nhiều điểm đến mang lại cho con người sự thư thả đủ để họ muốn đi chậm lại, muốn ở lâu hơn. Ở Yên Tử, thiên nhiên không chỉ để ngắm, mà để con người hòa vào, để nhịp sống thường ngày dần lùi về phía sau.

Không chỉ hấp dẫn những người tìm sự lắng đọng, Yên Tử còn là điểm hẹn quen thuộc của nhiều bạn trẻ. Phạm Thị Thúy An, du khách đến từ Hải Phòng, cùng nhóm bạn đã quay lại Yên Tử lần thứ hai.

Thúy An chia sẻ. “Lần đầu đến là để biết, còn lần thứ hai là để cảm nhận rõ hơn. Hành trình leo núi khá vất vả, nhưng khi lên cao, nhìn mây núi bao quanh, mọi mệt mỏi gần như tan biến. Với chúng tôi, đó vừa là cảm giác chinh phục, vừa là lúc thấy mình nhỏ lại giữa thiên nhiên.”

Buổi sáng trên sườn Yên Tử, theo bước chân men qua những hàng tùng cổ thụ, lắng nghe câu chuyện về Phật hoàng Trần Nhân Tông, hành trình lên chùa Đồng không còn là một thử thách đơn thuần, mà trở thành trải nghiệm kết nối giữa con người, thiên nhiên và không gian linh thiêng. “Được ngắm trọn vẻ đẹp núi rừng giữa một nơi linh thiêng như Yên Tử khiến tôi thấy rất bình an” - Thúy An nói.

Theo thống kê, mỗi năm, Yên Tử thu hút khoảng 1 triệu khách hành hương về tham quan, lễ Phật và trải nghiệm, trở thành một trong những điểm đến tâm linh tiêu biểu của miền Bắc. Đáng chú ý, sau khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới, tỉnh đã ban hành chính sách miễn phí tham quan Yên Tử đến hết năm 2028, nhằm tri ân cộng đồng và du khách đã đồng hành, góp phần gìn giữ, lan tỏa giá trị di sản trong suốt thời gian qua, đồng thời tạo điều kiện để người dân và du khách tiếp cận di sản thuận lợi hơn.

Theo ông Phạm Xuân Thành, Phó Chủ tịch UBND phường Yên Tử, ngay từ trước mùa lễ hội 2026, các phương án bảo đảm an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy, phân luồng giao thông và hướng dẫn du khách đã được xây dựng, triển khai đồng bộ, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ngành của tỉnh, chính quyền địa phương, lực lượng chức năng, đơn vị quản lý di tích và doanh nghiệp vận hành dịch vụ du lịch. Các lực lượng thường trực tại những điểm trọng yếu, kịp thời hỗ trợ, xử lý tình huống phát sinh, không chỉ để dòng người hành hương diễn ra an toàn, thông suốt, mà quan trọng hơn là giữ cho Yên Tử một không gian văn minh, trật tự - nơi du khách có thể yên tâm bước đi, lắng lại và cảm nhận trọn vẹn giá trị của di sản.

Bước vào Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, không gian du lịch Vịnh Hạ Long và vùng ven được làm mới bằng chuỗi hoạt động, sự kiện kéo dài cả trước, trong và sau Tết, tạo nhịp sôi động cho mùa du lịch đầu năm. Nổi bật là Hội chợ OCOP Quảng Ninh - Xuân 2026, cùng các không gian văn hóa Tết, điểm check-in và hoạt động vui chơi phục vụ du khách du xuân. Trong cùng mạch tổ chức đó, chương trình “Đại lộ của hoa và công nghệ ánh sáng” (chủ đề “Xuân di sản, Kỳ quan số”) diễn ra từ 14-22/2/2026, kết nối các không gian công cộng như Công viên hoa Hạ Long, Quảng trường 30/10, khu Bảo tàng - Thư viện, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và làm phong phú trải nghiệm sau hành trình thăm vịnh.

Cùng với các sự kiện, khu văn hóa núi Bài Thơ và đền Đức Ông Trần Quốc Nghiễn được mở rộng, tu bổ, hoàn thành trước Tết 2026, bổ sung thêm một điểm vãn cảnh - tâm linh ngay lõi đô thị Hồng Gai. Bên cạnh đó là chuỗi chương trình nghệ thuật mừng Đảng - mừng Xuân tại nhiều địa bàn, hoạt động âm nhạc đường phố, trò chơi dân gian, Hội Sách, báo Xuân Bính Ngọ 2026, Lễ khai bút, Ngày thơ Tết Nguyên tiêu… tạo nên không gian du xuân đa tầng, kết hợp hài hòa giữa tham quan, thưởng thức và trải nghiệm văn hóa.

Những chuyển động ấy được du khách cảm nhận rõ ngay trong những ngày đầu năm. Chị Nguyễn Thu Hà, du khách đến từ Hà Nội, chia sẻ: “Chuyến du xuân đầu năm tại Hạ Long mang lại cho tôi và gia đình nhiều bất ngờ. Tôi không nghĩ thời điểm đầu năm lại có nhiều hoạt động và dịch vụ được tổ chức bài bản như vậy. Không khí vừa rộn ràng, vừa dễ chịu, mang lại cho tôi trải nghiệm khác hẳn so với những lần tôi đi trước đây.”

Trở lại thăm vịnh sau gần 15 năm, ông Nguyễn Văn Hà, Việt kiều Canada, cho rằng điều thay đổi rõ nhất không nằm ở cảnh quan, mà ở cách tổ chức hoạt động du lịch. “Vịnh Hạ Long vẫn giữ nguyên vẻ đẹp vốn có, nhưng cách làm du lịch đã khác rất nhiều. Tàu thuyền hiện đại hơn, dịch vụ được sắp xếp bài bản, không còn cảm giác xô bồ, đúng với tầm vóc của một di sản thế giới”, ông Hà chia sẻ.

Những cảm nhận ấy phản ánh một quá trình chuyển dịch đang diễn ra trong nhiều năm qua. Du lịch trên Vịnh Hạ Long không còn dừng lại ở mô hình tham quan ngắn ngày, mà từng bước được tổ chức theo hướng tăng chiều sâu trải nghiệm, phát triển các sản phẩm nghỉ dưỡng, du thuyền, ẩm thực và trải nghiệm ban đêm. Việc mở rộng khung thời gian tiêu dùng giúp hoạt động du lịch trên vịnh diễn ra ổn định, giảm dần sự phụ thuộc vào mùa cao điểm hè.

Song song với các sự kiện, hệ thống dịch vụ du lịch trên vịnh và vùng ven tiếp tục được mở rộng. Hiện nay, Vịnh Hạ Long có khoảng 400 tàu du lịch được cấp phép hoạt động, trong đó hơn 100 tàu lưu trú nghỉ đêm, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành phân khúc du lịch chất lượng cao. Thực tế cho thấy hướng đi này đang phát huy hiệu quả, trong kỳ nghỉ Tết Dương lịch từ 01-04/01/2026, Vịnh Hạ Long đón gần 41.500 lượt khách, trong đó trên 36.000 lượt khách quốc tế, doanh thu đạt hơn 12 tỷ đồng - một con số tích cực trong thời điểm chưa bước vào mùa cao điểm hè.

Để tạo nền tảng cho những kết quả đó, công tác quản lý và điều hành hoạt động du lịch trên vịnh được triển khai đồng bộ và chặt chẽ hơn. Tỉnh xác định rõ việc nâng cao chất lượng trải nghiệm phải đi đôi với kiểm soát hoạt động trên vịnh, bảo vệ cảnh quan, môi trường và giữ gìn hình ảnh Di sản thiên nhiên thế giới. Các quy định về vận hành tàu du lịch, quản lý tuyến tham quan, thu phí và kiểm soát môi trường được rà soát, hoàn thiện và triển khai thống nhất.
Các doanh nghiệp khai thác dịch vụ được yêu cầu chuẩn hóa hoạt động, nâng cao chất lượng phục vụ và thực hiện nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường. Ông Cao Quang Hưng, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Luna Hạ Long Group, cho biết việc phát triển dịch vụ của đơn vị luôn đặt trong sự điều phối chung của cơ quan quản lý nhà nước, coi chất lượng dịch vụ và trách nhiệm bảo vệ di sản là hai yêu cầu song hành. “Mỗi hành trình trên vịnh không chỉ là trải nghiệm tiện nghi, mà còn gắn với việc giữ gìn cảnh quan, môi trường và sự nguyên vẹn của không gian di sản”, ông Hưng nhấn mạnh.

Cùng với các hoạt động đầu năm 2026, những năm gần đây Quảng Ninh đã hình thành hệ sinh thái sự kiện - sản phẩm du lịch gắn với di sản, được tổ chức xuyên suốt trong năm. Nhiều sự kiện văn hóa - du lịch quy mô lớn như Carnaval Hạ Long, các chương trình âm nhạc - nghệ thuật lớn, liên hoan ẩm thực, hội chợ OCOP… đã góp phần làm giàu thêm trải nghiệm văn hóa, mua sắm và ẩm thực địa phương, đồng thời tạo thêm lý do để du khách ở lại lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và quay trở lại nhiều lần hơn. Đó cũng là cách để di sản tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc du lịch của Quảng Ninh, đồng thời thích ứng linh hoạt với những yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Quảng Ninh là địa phương duy nhất tại Việt Nam sở hữu Kỳ quan thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long ba lần được UNESCO ghi danh. Năm 2025, quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, đưa Quảng Ninh trở thành tỉnh hiếm hoi cùng lúc sở hữu cả di sản thiên nhiên và di sản văn hóa thế giới. Trên địa bàn tỉnh hiện có 609 di tích/cụm di tích; trong đó có 8 di tích quốc gia đặc biệt, 57 di tích quốc gia, 102 di tích cấp tỉnh và hàng trăm di tích đã được kiểm kê; cùng với 362 di sản văn hóa phi vật thể, 19 di sản cấp quốc gia và di sản Then của người Tày, Nùng, Thái được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Hệ thống di sản ấy trải rộng từ biển đảo, trung du đến miền núi; từ các danh thắng thiên nhiên nổi tiếng đến những không gian lịch sử văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc, tạo thành một kho tư liệu hiếm có trong bản đồ du lịch Việt Nam.

Sở hữu nguồn lực di sản phong phú là một lợi thế khác biệt, song điều làm nên vị thế riêng của Quảng Ninh nằm ở cách tỉnh chủ động, bài bản và đi trước một bước trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển kinh tế. Giai đoạn 2020-2025, Quảng Ninh đã triển khai rà soát, kiểm kê toàn diện hệ thống di tích; lập mới, hoàn thiện nhiều hồ sơ xếp hạng; ưu tiên đầu tư tu bổ, tôn tạo các di tích quốc gia, quốc gia đặc biệt và những không gian gắn với sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội của cộng đồng. Cùng với đó, tỉnh là một trong những địa phương sớm triển khai số hóa di sản, xây dựng cơ sở dữ liệu và hồ sơ khoa học đối với di sản, tạo nền tảng cho công tác quản lý hiện đại và khai thác bền vững.

Việc Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế di sản của tỉnh. Quảng Ninh nhanh chóng tổ chức các hội nghị tham vấn chuyên gia, xây dựng và triển khai các đề án, quy hoạch dài hạn như Đề án bảo tồn và phát huy giá trị di sản Yên Tử, Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích, dự án xây dựng Bảo tàng Yên Tử và Công viên khảo cổ học tại An Sinh…, qua đó khẳng định cách tiếp cận bài bản, có tầm nhìn dài hạn trong quản trị và khai thác di sản theo chuẩn mực quốc tế.

Toàn tỉnh hiện duy trì gần 80 lễ hội truyền thống lớn, nhỏ mỗi năm, trong đó nhiều lễ hội tiêu biểu như Lễ hội Yên Tử, Lễ hội Tiên Công, Lễ hội đền Cửa Ông, Lễ hội đình Trà Cổ, Lễ hội Ngọa Vân, Lễ hội đình Lục Nà… được tổ chức ngày càng nền nếp, bài bản, giữ vững nghi lễ truyền thống và làm phong phú phần hội bằng các hoạt động văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian gắn với cộng đồng. Đáng chú ý, khoảng 120 di tích, di sản đã được đưa vào các tour, tuyến du lịch cố định, trở thành cấu phần quan trọng trong hệ sinh thái sản phẩm du lịch của tỉnh.

Hiệu quả của hướng đi này được phản ánh rõ qua các con số thực tiễn. Năm 2025, Quảng Ninh đón trên 21 triệu lượt khách, trong đó khoảng 4,5 triệu lượt khách quốc tế, tổng thu du lịch đạt khoảng 57.000 tỷ đồng. Riêng lượng khách tham quan các di tích, di sản và tham dự lễ hội ước đạt khoảng 8,5 triệu lượt.

Tỉnh xác định kinh tế di sản không phải là một lĩnh vực bổ trợ hay phân ngành nhỏ lẻ, mà là cấu phần quan trọng trong cơ cấu kinh tế dịch vụ - du lịch của tỉnh. Theo ông Nguyễn Việt Dũng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, ngành Du lịch tiếp tục tập trung hoàn thiện các cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các sản phẩm sáng tạo gắn với di sản. Trọng tâm là chuẩn hóa các mô hình khai thác di sản theo hướng văn minh, có trách nhiệm; mở rộng các hình thức hợp tác công - tư; đồng thời xây dựng khung pháp lý rõ ràng để doanh nghiệp yên tâm đầu tư, phát triển các sản phẩm ứng dụng công nghệ, công nghiệp văn hóa và kinh tế đêm, qua đó gia tăng giá trị di sản và đóng góp bền vững cho tăng trưởng.

Di sản không chỉ được bảo tồn, tôn vinh, mà đang từng bước được “đánh thức”, là nguồn lực thúc đẩy phát triển bền vững, góp phần định vị Quảng Ninh là địa phương giàu bản sắc, có chiều sâu văn hóa và năng lực cạnh tranh cao trong chiến lược phát triển du lịch quốc gia.

Theo Báo Quảng Ninh điện tử