Kiến tạo giá trị mới từ di sản

Trên nền tảng hệ thống di sản thiên nhiên, văn hóa và lịch sử đặc sắc, Quảng Ninh kiên định phát triển kinh tế di sản gắn với công nghiệp văn hóa, đổi mới sáng tạo và du lịch trải nghiệm, từng bước chuyển hóa tiềm năng thành động lực tăng trưởng mới, kiến tạo bản sắc riêng và nâng cao sức cạnh tranh trong hành trình xây dựng thành phố.

Khi điểm đến được kể bằng trải nghiệm

Trong kỷ nguyên số, chỉ với một chiếc điện thoại, những trải nghiệm của du khách nhanh chóng được chia sẻ trên các nền tảng số, góp phần định hình hình ảnh của điểm đến trong mắt cộng đồng. Với Quảng Ninh, điều được nhắc đến ngày càng nhiều không chỉ là vẻ đẹp của vịnh Hạ Long hay Yên Tử, mà còn là những giá trị văn hóa, lịch sử và bản sắc địa phương được cảm nhận qua từng trải nghiệm.

Không khó để bắt gặp trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok hay YouTube những video ghi lại hành trình khám phá Quảng Ninh với hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem. Từ các travel blogger nổi tiếng đến những du khách bình thường, mỗi người đều lưu giữ cho mình một "phiên bản Quảng Ninh" rất riêng. Có người bắt đầu ngày mới giữa bình minh trên vịnh Hạ Long, có người tìm về non thiêng Yên Tử để cảm nhận sự tĩnh tại, cũng có người say mê những hương vị đặc trưng như chả mực Hạ Long, sá sùng Vân Đồn hay nem Quảng Yên. Điều đọng lại trong những thước phim ấy không dừng ở cảnh sắc thiên nhiên, mà là cảm xúc và những trải nghiệm chân thực mà Quảng Ninh mang lại cho du khách.

Trong video khám phá vịnh Hạ Long thu hút gần 6 triệu lượt xem, travel blogger Khoai Lang Thang kể về hành trình trải nghiệm giữa không gian di sản, những món ăn mang hương vị biển và nhịp sống của người dân địa phương. Điều giữ chân người xem không nằm ở việc phát hiện thêm một điểm đến mới, mà ở cách những trải nghiệm được Khoai Lang Thang kể bằng cảm xúc chân thực, khiến không ít người bày tỏ mong muốn được tới Quảng Ninh ngay sau khi xem video.

Nếu Khoai Lang Thang mang đến góc nhìn của một du khách Việt Nam, thì nhiều nhà sáng tạo nội dung quốc tế cũng có những cảm nhận tương đồng. Sau chuyến trải nghiệm Hạ Long, cặp đôi travel filmmaker người Mỹ Kara và Nate chia sẻ, bên cạnh vẻ đẹp kỳ vĩ của di sản thiên nhiên thế giới, điều gây ấn tượng với họ là sự thân thiện của người dân cùng những trải nghiệm văn hóa bản địa trong suốt hành trình khám phá. Những cảm nhận ấy đã phản ánh một sự chuyển dịch đáng chú ý trong cách du khách nhìn về Quảng Ninh hôm nay.

Nếu như trước đây, ký ức về Quảng Ninh thường gắn với hình ảnh những dãy núi đá vôi kỳ vĩ giữa vịnh Hạ Long, thì giờ đây, điều đọng lại sau mỗi chuyến đi không chỉ dừng ở vẻ đẹp của cảnh quan, mà là những trải nghiệm văn hóa khó quên: Một đêm Carnaval Hạ Long rực rỡ sắc màu bên bờ di sản; khoảnh khắc lắng nghe tiếng chuông chùa giữa non thiêng Yên Tử; câu chuyện về tinh thần "Kỷ luật và Đồng tâm" được kể trong không gian Bảo tàng Quảng Ninh; hay hương vị của một món ăn địa phương được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Mỗi trải nghiệm là một lát cắt của vùng đất, để rồi sau chuyến đi, điều du khách mang về ngoài những bức ảnh, video đẹp, còn là những câu chuyện muốn được kể lại.

Sự thay đổi trong cảm nhận của du khách phản ánh một chuyển biến sâu sắc hơn trong tư duy phát triển du lịch của Quảng Ninh. Tỉnh không lựa chọn "đóng khung" những giá trị của di sản trong các không gian bảo tồn hay những câu chuyện của quá khứ. Thay vào đó là tư duy phát huy giá trị di sản thông qua sáng tạo. Từ quy hoạch không gian văn hóa, phát triển các sự kiện quy mô quốc gia và quốc tế, xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng, phát triển kinh tế đêm đến ứng dụng công nghệ số trong bảo tàng và quảng bá điểm đến, tất cả đều hướng tới một mục tiêu chung: để di sản tiếp tục sống trong đời sống hôm nay, trở thành chất liệu và từng bước chuyển hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế di sản gắn với du lịch và công nghiệp văn hóa.

Di sản trở thành nguồn lực phát triển

Lợi thế nổi trội của Quảng Ninh là sở hữu hệ thống di sản, từ vịnh Hạ Long, Yên Tử, các di tích gắn với chiến thắng Bạch Đằng đến không gian văn hóa vùng mỏ, văn hóa biển đảo, các lễ hội truyền thống, ẩm thực và bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc và nhiều giá trị văn hóa khác, tạo nên nguồn tài nguyên đặc biệt để hình thành những không gian sáng tạo và các sản phẩm văn hóa - du lịch có sức cạnh tranh.

Nhưng tài nguyên dù phong phú đến đâu cũng không tự chuyển hóa thành giá trị kinh tế nếu thiếu cách thức khai thác phù hợp. Đó là lý do Quảng Ninh lựa chọn phát triển kinh tế di sản gắn với công nghiệp văn hóa như một phương thức phát triển mới. Không chỉ khai thác cảnh quan hay di tích, tỉnh từng bước mở rộng giá trị của di sản thông qua sự kết nối giữa văn hóa, nghệ thuật, công nghệ và du lịch.

Thực tiễn những năm gần đây cho thấy rõ định hướng ấy khi Carnaval Hạ Long đã vượt ra ngoài khuôn khổ một lễ hội thường niên để trở thành sự kiện văn hóa mang thương hiệu của địa phương. Bảo tàng Quảng Ninh không chỉ là nơi trưng bày hiện vật, mà trở thành không gian kể chuyện về lịch sử Vùng mỏ bằng ngôn ngữ của kiến trúc, mỹ thuật và công nghệ. Những hành trình đến Yên Tử không dừng ở tham quan danh thắng mà được mở rộng thành trải nghiệm văn hóa, thiền và dưỡng sinh. Ngay cả những giá trị đời thường như ẩm thực, làng nghề, lễ hội hay văn hóa cộng đồng cũng đang được tổ chức lại theo hướng gia tăng trải nghiệm để mỗi điểm đến đều có thể kể một câu chuyện riêng.

Những chuyển động ấy không phải là những hoạt động đơn lẻ, mà nằm trong một định hướng phát triển dài hạn của tỉnh. Trên nền tảng hệ thống di sản phong phú, vị trí cửa ngõ kết nối quốc tế, hạ tầng giao thông đồng bộ cùng lợi thế đi đầu về chuyển đổi số, tỉnh hướng tới hình thành chuỗi giá trị liên kết giữa bảo tồn di sản, công nghiệp văn hóa, du lịch và kinh tế đêm. Trong đó, các công nghệ số như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), trình chiếu 3D Mapping... sẽ được đẩy mạnh ứng dụng để đổi mới phương thức bảo tồn, kể chuyện di sản và nâng cao trải nghiệm của du khách. Mục tiêu không dừng ở việc gia tăng lượng khách hay doanh thu du lịch, mà hướng tới xây dựng văn hóa trở thành động lực phát triển, từng bước hình thành ngành công nghiệp văn hóa có sức cạnh tranh, đóng góp ngày càng lớn cho tăng trưởng kinh tế của tỉnh.

PGS.TS Đặng Văn Bài, nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho rằng lợi thế cạnh tranh của Quảng Ninh không nằm ở số lượng di sản, mà ở khả năng hình thành chuỗi giá trị mới trên nền tảng di sản, thông qua sự kết hợp giữa công nghiệp văn hóa, đổi mới sáng tạo và du lịch trải nghiệm. Khi đó, mỗi ngành đều không phát triển riêng lẻ mà cùng tham gia vào một hệ sinh thái, nơi văn hóa trở thành nguồn lực, sáng tạo trở thành động lực và du lịch là không gian để các giá trị ấy được lan tỏa.

Trên hành trình hướng tới thành phố, Quảng Ninh không chỉ kiến tạo một đô thị hiện đại mà còn bền bỉ vun đắp một không gian văn hóa giàu bản sắc, nơi di sản không dừng lại ở giá trị của quá khứ mà tiếp tục được sáng tạo, lan tỏa và chuyển hóa thành động lực phát triển. Khi mỗi điểm đến đều có câu chuyện riêng để kể và mỗi hành trình đều để lại những trải nghiệm khó quên, di sản sẽ sống mãi trong ký ức của du khách. Đó cũng là cách Quảng Ninh kiến tạo sức hấp dẫn bền vững, xây dựng thương hiệu văn hóa riêng có và tạo nền tảng vững chắc cho khát vọng vươn lên trở thành thành phố.

Theo Lê Ngọc - https://baoquangninh.vn/kien-tao-gia-tri-moi-tu-di-san-post3417439.html