Biểu tượng Di sản thế giới: Dấu hiệu nhận diện của những giá trị toàn cầu và trách nhiệm gìn giữ cho các thế hệ mai sau
Không chỉ là một biểu trưng đồ họa quen thuộc xuất hiện trên các biển giới thiệu hay ấn phẩm truyền thông, biểu tượng Di sản thế giới của UNESCO là dấu hiệu nhận diện chính thức của những địa điểm mang Giá trị Nổi bật Toàn cầu (Outstanding Universal Value - OUV). Mỗi nơi biểu tượng ấy hiện diện đều khẳng định một cam kết: di sản không chỉ thuộc về một quốc gia, mà là tài sản chung của toàn nhân loại.
Năm 1978, tại Kỳ họp lần thứ hai của Ủy ban Di sản thế giới ở Washington (Hoa Kỳ), UNESCO đã chính thức thông qua biểu tượng Di sản thế giới do họa sĩ người Bỉ Michel Olyff thiết kế.
Biểu tượng được cấu thành từ hai hình khối đơn giản nhưng hàm chứa triết lý sâu sắc. Hình vuông ở trung tâm tượng trưng cho thành quả sáng tạo của con người, đại diện cho di sản văn hóa. Vòng tròn bao quanh tượng trưng cho thiên nhiên - môi trường sống của nhân loại. Hai yếu tố được kết nối thành một chỉnh thể thống nhất, thể hiện sự gắn bó không thể tách rời giữa thiên nhiên và văn hóa. Toàn bộ biểu tượng có dạng hình tròn, giống như trái đất, đồng thời là biểu tượng của sự bảo vệ, gìn giữ những giá trị chung của nhân loại.
Đó cũng là thông điệp cốt lõi của Công ước Di sản thế giới năm 1972: bảo vệ những giá trị nổi bật toàn cầu không chỉ là trách nhiệm của quốc gia sở hữu, mà là nghĩa vụ chung của cộng đồng quốc tế.
Không giống một biểu tượng nhận diện thông thường, biểu tượng Di sản thế giới không được sử dụng tùy ý. UNESCO quy định chặt chẽ về đối tượng, mục đích và cách thức sử dụng nhằm bảo đảm biểu tượng luôn gắn với những giá trị cốt lõi của Công ước Di sản thế giới.
Theo Hướng dẫn thực hiện Công ước, biểu tượng chỉ được sử dụng cho các hoạt động phục vụ công tác bảo tồn, quản lý, nghiên cứu, giáo dục và truyền thông liên quan đến Di sản thế giới; đồng thời được bảo hộ theo các quy định quốc tế về sở hữu trí tuệ. Mọi hành vi sử dụng sai mục đích, kinh doanh thương mại trái phép hoặc gây hiểu nhầm về mối liên hệ với UNESCO đều không được phép.
Ít người biết rằng, trên vịnh Hạ Long hiện có 03 vị trí đặt biểu tượng Di sản thế giới, đánh dấu giới hạn không gian của khu vực Di sản thế giới được UNESCO công nhận. Ba điểm này gồm: đảo Đầu Gỗ - giới hạn phía Tây; đảo Đầu Bê - giới hạn phía Nam; hòn Cây Sinh Đông - giới hạn phía Đông.
Đây không chỉ là các biển nhận diện thông thường mà còn là những dấu mốc khẳng định phạm vi của khu vực vịnh Hạ Long mang giá trị nổi bật toàn cầu đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận; giúp công chúng nhận biết mình đang hiện diện trong một không gian thuộc danh mục Di sản thế giới, đồng thời, đóng vai trò là những "đại sứ thầm lặng", kết nối du khách với câu chuyện về một di sản thiên nhiên vịnh Hạ Long có giá trị đặc biệt của nhân loại.
UNESCO khẳng định, ý nghĩa lớn nhất của biểu tượng Di sản thế giới không phải là quảng bá hình ảnh, mà là nâng cao nhận thức của cộng đồng về những giá trị nổi bật toàn cầu và trách nhiệm chung trong việc gìn giữ các di sản của nhân loại.
Bởi vậy, đối với vịnh Hạ Long - biểu tượng Di sản thế giới không chỉ khẳng định vị thế của một di sản mang giá trị nổi bật toàn cầu, mà còn nhắc nhớ rằng, đi cùng danh hiệu ấy là trách nhiệm bảo tồn lâu dài đối với một tài sản chung của nhân loại. Mọi quyết định liên quan đến quy hoạch, phát triển, khai thác hay sử dụng không gian di sản đều phải đặt mục tiêu gìn giữ tính toàn vẹn và các giá trị nổi bật đã được UNESCO ghi nhận lên hàng đầu.
Với Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử và các cấp, các ngành, địa phương, trách nhiệm đó được cụ thể hóa bằng việc gìn giữ tính toàn vẹn của khu di sản; triển khai hiệu quả các cam kết quốc tế về bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Với mỗi người dân địa phương, mỗi doanh nghiệp, mỗi du khách, điều đó được thể hiện bằng những hành động giản dị nhưng thiết thực: giữ gìn môi trường, tôn trọng cảnh quan, ứng xử văn minh và tuân thủ các quy định trong khu vực di sản.
Những biểu tượng Di sản thế giới trên vịnh Hạ Long sẽ vẫn ở đó, như chúng đã hiện diện suốt nhiều năm qua. Điều thay đổi không phải là những biểu tượng ấy, mà là cách mỗi thế hệ nhìn nhận và ứng xử với di sản. Và có lẽ, ý nghĩa lớn nhất của biểu tượng Di sản thế giới không nằm ở việc đánh dấu một địa điểm trên bản đồ, mà ở việc nhắc nhở rằng mỗi danh hiệu quốc tế đều đi cùng trách nhiệm bảo tồn những giá trị đã được nhân loại ghi nhận./.
Trần Hường