Vịnh Hạ Long- Kiệt tác được kiến tạo qua hàng trăm triệu năm
Ẩn sau vẻ đẹp kỳ vĩ của hàng nghìn đảo đá vôi và những hang động huyền bí, vịnh Hạ Long còn lưu giữ một lịch sử địa chất – địa mạo đặc biệt, được hình thành và biến đổi qua hàng trăm triệu năm dưới tác động của các quá trình kiến tạo địa chất và tự nhiên.
Những lớp đá, cấu trúc địa hình và hệ thống hang động nơi đây không chỉ phản ánh quá trình tiến hóa lâu dài của Trái Đất mà còn mang giá trị khoa học nổi bật, trở thành minh chứng sống động cho sự vận động không ngừng của thiên nhiên. Chính những giá trị độc đáo ấy đã góp phần đưa vịnh Hạ Long trở thành Di sản thiên nhiên thế giới bởi giá trị địa chất địa mạo, đồng thời là một trong những khu vực có ý nghĩa đặc biệt đối với nghiên cứu, giáo dục và bảo tồn.
Ngày 29/11/2000, tại Hội nghị lần thứ 24 của Uỷ ban Di sản thế giới tại thành phố Cairns, bang Queensland, Australia, sau khi nghe thuyết trình của Trung tâm Di sản thế giới và đánh giá của IUCN, Uỷ ban Di sản thế giới đã chính thức công nhận vịnh Hạ Long là Di sản thế giới lần thứ 2 theo tiêu chuẩn (viii) của Công ước Quốc tế về bảo vệ Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới.
Các nghiên cứu địa chất cho thấy khu vực này nhiều lần chịu tác động của biển tiến, biển lùi, vận động nâng lên của kiến tạo và sự lắng đọng trầm tích. Đặc biệt, các lớp đá vôi dày được hình thành trong môi trường biển nông nhiệt đới từ khoảng 340–250 triệu năm trước.
Địa hình vịnh Hạ Long là kết quả của quá trình tiến hóa karst kéo dài hàng chục triệu năm. Đây được xem là một trong những địa hình karst ngập nước hoàn chỉnh và đẹp nhất thế giới.
Vịnh Hạ Long với 1969 đảo lớn nhỏ, trong đó phần lớn là các đảo đá vôi với nhiều hình dạng kỳ thú. Mỗi đảo là kết quả của quá trình hòa tan và bóc mòn đá vôi diễn ra liên tục qua nhiều thời kỳ. Các khối núi đá thường có: vách đứng gần như thẳng đứng; đỉnh nhọn hoặc dạng tháp; chân đảo bị sóng biển khoét sâu tạo thành các hàm ếch đặc trưng. Những hình thái này phản ánh rõ tác động kết hợp giữa phong hóa hóa học và xâm thực của sóng biển.
Trong lòng những khối núi đá vôi ở vịnh Hạ Long có rất nhiều hang động đẹp. Các khối đá vôi tương đối thuần khiết, phân lớp dày hoặc dạng khối là điều kiện thuận lợi để hình thành những hang động như thế: động Thiên Cung, động Mê Cung, hang Hồ Động Tiên ...mà tự những tên gọi của chúng đã toát lên vẻ đẹp chốn bồng lai tiên cảnh, hoặc thể hiện cảm giác ngạc nhiên đến sững sờ của du khách trước vẻ đẹp lộng lẫy mà lần đầu tiên họ đặt bước ghé thăm.
Vịnh Hạ Long cũng còn nhiều dạng địa hình, cảnh quan khác cũng rất ngoạn mục và có thể bổ sung cho cảnh quan karst kể trên. Đây là dạng địa hình karst rất đặc biệt của vịnh Hạ Long như : Tùng, là các vùng nước kín được bao quanh hoàn toàn bởi núi đá vôi. Áng, là hồ nước nằm giữa các đảo, thường chỉ thông với biển qua các hang ngầm.Các khu vực này tạo nên những hệ sinh thái biệt lập, là nơi cư trú của nhiều loài sinh vật quý hiếm.
Vẻ đẹp của vịnh Hạ Long luôn thay đổi theo từng góc nhìn của du khách. Tuy nhiên, yếu tố làm nên nét độc đáo của cảnh quan nơi đây chính là những ngấn biển – dấu tích của quá trình nước biển bào mòn chân các đảo đá vôi qua hàng triệu năm bằng cả tác động hóa học và cơ học. Mỗi khi thủy triều rút, phần chân của hàng nghìn hòn đảo hiện ra rõ nét, tạo nên khung cảnh vô cùng ngoạn mục. Chính quá trình ăn mòn ấy đã hình thành nên những hang luồn độc đáo, góp phần tạo nên vẻ đẹp đặc trưng và sức hấp dẫn riêng của vịnh Hạ Long.
Địa chất và địa mạo của vịnh Hạ Long là kết quả của quá trình vận động kiến tạo, phong hóa và xâm thực diễn ra liên tục trong hàng trăm triệu năm. Những dãy núi đá vôi, hang động kỳ vĩ, ngấn biển và các đảo đá muôn hình vạn trạng không chỉ phản ánh lịch sử phát triển lâu dài của Trái Đất mà còn tạo nên giá trị thẩm mỹ và khoa học đặc biệt của di sản. Chính sự kết hợp hài hòa giữa các quá trình địa chất và cảnh quan thiên nhiên đã làm nên một kiệt tác độc nhất vô nhị, góp phần khẳng định vị thế của vịnh Hạ Long - Di sản thiên nhiên có giá trị nổi bật toàn cầu, cần được gìn giữ và bảo tồn cho các thế hệ mai sau.
Đỗ Nhàn