Theo dấu mùa hoa Phất Dụ trên vịnh Hạ Long

Sáng sớm, chúng tôi có mặt tại cảng tàu công tác Bến Đoan, nơi mỗi ngày những chuyến tàu của Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long – Yên Tử đưa cán bộ, viên chức và người lao động đến các điểm làm việc trên vịnh. Trong không khí trong trẻo của buổi sớm, cả nhóm không giấu được sự háo hức trước một hành trình đặc biệt: rong ruổi trọn một ngày giữa Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long để khám phá mùa hoa đang trở thành chủ đề được nhiều người nhắc đến trong những ngày gần đây.

Con tàu rời bến khi phố thị vừa thức giấc. Mặt vịnh phẳng lặng như một tấm gương khổng lồ, phản chiếu bầu trời còn bảng lảng hơi sương. Xa xa, những dãy đảo đá vôi ẩn hiện vài nét mờ ảo. Càng tiến sâu vào vùng lõi Di sản, từng ngọn núi dần hiện rõ với những vách đá dựng đứng vươn mình giữa biển xanh. Thi thoảng, một cánh chim biển chao nghiêng trên mặt nước, để lại những gợn sóng nhỏ rồi nhanh chóng tan biến giữa không gian tĩnh lặng.

Điểm dừng đầu tiên là khu vực đảo Đầu Gỗ. Từ khá xa, người lái tàu đã hào hứng chỉ cho cả đoàn những chùm hoa Phất Dụ đầu tiên trong hành trình. Theo hướng tay anh, ban đầu chỉ thấy vài đốm vàng nhỏ xíu nổi bật trên nền đá xám. Nhưng khi tàu tiến gần hơn, những mảng vàng ấy dần hiện rõ thành từng cụm trên sườn núi, dọc đường lên động Thiên Cung và hang Đầu Gỗ. Cây mọc khá cao nên chỉ có thể nhìn từ xa và dùng máy ảnh để quan sát. Khi phóng to ống kính máy ảnh, từng chùm hoa hiện lên rất rõ nét. Hoa của cây khá đặc biệt, hoa vươn lên từ ngọn mọc thẳng đứng, kết thành từng chùm màu vàng cốm, mỗi chùm lại được dệt nên từ vô số bông li ti bám trên những nhánh nhỏ.

Rời âu tàu khu vực hang Đầu Gỗ, ngay lối ra, những thân Phất Dụ bám chặt vào khe đá nhỏ, đưa những bông hoa kiêu hãnh rung rinh trong gió biển. Đi qua nơi này rất nhiều lần, nhưng hôm nay thật khác, khi đi với tâm thế của những người “săn hoa”, mới cảm nhận trọn vẹn một vẻ đẹp khác của thiên nhiên Hạ Long, đó là khả năng thích nghi và sinh tồn tuyệt vời giữa biển khơi.

Tàu tiếp tục đưa chúng tôi đến khu vực Ba Hang, nơi trước kia từng là một làng chài thủy cư trên vịnh. Khi tàu vừa rẽ qua một khe núi hẹp, quay đầu nhìn lại vách núi bên mạn trái, hình ảnh hòn Chó Đá vốn quen thuộc bỗng chốc trở nên sống động hơn bao giờ hết. Trên lưng và đuôi con Chó đá khổng lồ, những chùm hoa Phất Dụ núi phủ một màu vàng óng như những túm lông mềm mại. Mỗi khi gió biển lướt qua, các chùm hoa lại khẽ lay động, tạo cảm giác như chú Chó đá đang vui vẻ quẫy chiếc đuôi vàng để chào đón những người khách ghé thăm. Chỉ một khoảnh khắc rất ngắn, nhưng đủ để thiên nhiên khiến khối đá tưởng như vô tri mang một dáng vẻ gần gũi, thân quen.

Nằm giữa trung tâm Ba Hang, hòn Đỉnh Hương hiện ra giữa không gian khoáng đạt của biển trời Hạ Long. Thủy triều xuống thấp, để lộ phần chân đảo mảnh mai và khoe trọn hình dáng độc đáo như một “lư hương” khổng lồ hiện hữu giữa kỳ quan. Từ những khe đá rất nhỏ, nơi hoàn toàn không có đất mà chỉ có chút mùn cây ít ỏi được giữ lại, vậy mà cũng đủ để loài cây này chắt chiu nguồn dinh dưỡng nghèo nàn, lớn lên và trổ hoa khoe sắc.

Những hòn đảo vốn quen thuộc bỗng trở nên sống động và đầy cuốn hút bởi những chùm hoa vàng mọc lên từ những khe đá nhỏ.

Đúng lúc tàu cập bến khu vực chèo thuyền, bầu trời bất ngờ tối sầm. Chỉ trong vài phút, cơn mưa mùa hạ trút xuống trắng xóa mặt vịnh, cả nhóm vội chạy vào mái hiên nhỏ để trú mưa, ai cũng nghĩ hành trình sẽ phải tạm dừng. Nhưng chính lúc ngồi chờ mưa tạnh, lại có một cuộc trò chuyện vô cùng thú vị với các cô chú chèo đò tại Ba Hang. Họ từng là cư dân của làng chài nổi năm xưa, những con người đã gắn bó cả đời với sóng nước Hạ Long. Khi thực hiện chủ trương di dời làng chài lên bờ, nhiều người vẫn lựa chọn ở lại với vịnh, nhưng không còn mưu sinh theo từng con nước, mà bằng những mái chèo đưa du khách khám phá Di sản mỗi ngày.

Khi được hỏi về cây Phất Dụ, các cô chú cười bảo "cây này ở Hạ Long nhiều lắm, đảo nào cũng có, nó còn được gọi tên là cây Giếng Nguộc. Chúng tôi từng nghe ông bà kể, từ rất lâu rồi, khi cư dân chài còn sống lênh đênh trên vịnh, cứ mỗi dịp Tết đến, cây Phất Dụ lại được trồng trước mũi thuyền, treo lên cột buồm hoặc trước cửa nhà bè như một dấu hiệu riêng của từng gia đình, từng dòng họ để linh hồn tổ tiên nhận biết đường về sum họp cùng con cháu trong những ngày đầu năm. Nó còn là một vị thuốc dân gian đấy. Phần giác màu nâu đỏ của cây có tác dụng thông huyết, tiêu viêm, chữa đau nhức xương hay vết bầm tím. Ngày xưa giữa biển khơi, ốm đau chỉ biết chữa theo cách dân gian mọi người vẫn truyền tai nhau như vậy. Giờ thì không ai lên núi lấy cây thuốc nữa vì hiệu thuốc trên bờ rất sẵn, còn cây cứ để nó ở đó cho Hạ Long đẹp hơn”.  Một câu nói rất giản dị nhưng khiến chúng tôi không khỏi xúc động. Bởi đó là minh chứng rõ nét cho thấy những nỗ lực bền bỉ của Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long – Yên Tử trong hành trình gìn giữ kỳ quan suốt nhiều năm qua đã thực sự lan tỏa, trở thành nhận thức và ý thức tự giác của chính những người dân ngày ngày gắn bó, mưu sinh trên biển.

Câu chuyện đang rôm rả thì cơn mưa tạnh ráo. Chỉ một loáng sau, bầu trời lại mở ra một màu xanh trong vắt. Không khí sau mưa mát lạnh, những vách núi như được gột rửa, hiện lên rõ đến từng đường vân đá. Tán lá xanh hơn, mặt nước trong hơn và những chùm hoa vàng càng trở nên nổi bật giữa nền trời.

Thay vì ngồi thuyền nan do các cô chú dân chài chèo theo lịch trình có sẵn, cả nhóm quyết định tự chèo thuyền kayak để tự do khám phá khu vực này. Ba Hang là khu vực có ba hang nhỏ dạng hàm ếch nằm gần nhau, thông với hai hồ nước mặn (hay còn gọi là áng). 

Từng mái chèo khua nước nhẹ nhàng len lỏi qua hang đầu tiên – một đường hầm xuyên qua chân núi. Ánh sáng phía sau dần thu hẹp lại, thay vào đó là khoảng tối mát lạnh của lòng hang. Từng khối nhũ đá buông rủ mềm mại từ trần hang thấp, tiếng nước mưa nhỏ tí tách... và rồi một không gian hoàn toàn khác biệt mở ra trước mắt. Bên trong là một áng nước tuyệt đẹp, được bao bọc bốn bề bởi các vách núi đá vôi dựng đứng. Không gian biệt lập tách biệt hẳn với thế giới bên ngoài, ít gió, lặng sóng, và nhờ thế thảm thực vật ở đây cũng tươi tốt hơn. Đi một vòng quanh áng, chúng tôi tìm thấy vài khóm Phất Dụ mọc rải rác ở sườn núi và những hõm đá sâu tích nhiều mùn đất.

Tiếp tục chèo thuyền sang hang thứ hai và thứ ba, thứ chúng tôi tìm kiếm hiện ra rõ ràng hơn bao giờ hết. Sắc vàng phủ kín các triền núi, đẹp như một bức tranh thủy mặc. Chèo thuyền sát vào chân một hòn đảo, nơi có mấy nhành Phất Dụ buông thân xuống gần mặt biển. Dù không thể chạm tay tới, nhưng lại là một góc nhìn cực kỳ thú vị, chỉ cần ngước mắt lên, chùm hoa vàng rực ngay trước mắt, phía sau là nền trời xanh và những khối núi trập trùng. 

Rời Ba Hang, hành trình đưa chúng tôi đến hòn Trống Mái. Biểu tượng của vịnh Hạ Long vẫn lặng lẽ đứng đó, nghiêng mình hướng về nhau như suốt hàng triệu năm qua. Chỉ khác rằng, trên đỉnh núi hôm nay, những chùm hoa Phất Dụ đang vào mùa nở rộ, khẽ đung đưa trong gió biển. Điểm xuyết giữa nền đá xám và sắc xanh của trời nước, những chùm hoa nhỏ bé ấy khiến biểu tượng tình yêu của Hạ Long bỗng trở nên thi vị hơn bao giờ hết, như thể tình yêu cũng có mùa để nở hoa.

Để thay đổi góc nhìn, chúng tôi quyết định ghé đảo Ti Tốp — hòn đảo gắn liền với chuyến thăm của Bác Hồ và anh hùng vũ trụ Liên Xô Giéc Man Ti Tốp. Đây cũng là sự kiện để tên gọi Ti Tốp ra đời và cho đến nay, Ti Tốp cũng là hòn đảo duy nhất trên vịnh mang tên gọi nước ngoài. Men theo những bậc đá dẫn lên đỉnh núi, cả vịnh Hạ Long được thu trọn vào tầm mắt với biển xanh bao la, các đảo đá trùng điệp nối tiếp nhau. Từ trên cao nhìn xuống, mùa hoa không còn nằm ở một hòn đảo riêng lẻ nữa, mà đang phủ một sắc vàng kiêu hãnh khắp vùng Di sản.

Cách đảo Ti Tốp khoảng 10 phút di chuyển, hang Sửng Sốt cũng tặng chúng tôi vài khóm Phất Dụ nhỏ xinh mọc lưng chừng núi, món quà như lời chào dịu dàng cho bất cứ ai đến đây trước khi bước vào kỳ quan trong lòng núi. Không chỉ có những chùm Phất Dụ kiêu hãnh trên sườn đá, cả nhóm còn được chiêm ngưỡng cả một thảm thực vật xanh mướt trải dài từ chân núi lên tới tận đỉnh núi cao vút.

Đến Mê Cung khi bụng bắt đầu réo, cả nhóm đã khá mệt vì đi qua nhiều địa điểm và phải đổi phương tiện di chuyển. Thế nhưng, thông tin về “cây Phất Dụ cổ” mọc trên núi mà anh đồng nghiệp chia sẻ buổi sáng đã tiếp thêm động lực cho cả nhóm tiếp tục chinh phục áng Mê Cung. 

Khung cảnh tuyệt đẹp của áng cùng góc nhìn Hạ Long xanh mướt qua tán cây rừng đã xua tan mọi mệt mỏi. Ấn tượng nhất là cuộc gặp gỡ thật sự mãn nhãn với "người gác rừng già" tại áng Mê Cung. Đó là một cây Phất Dụ cổ thụ, nằm vắt ngang lối đi, lớp vỏ xù xì, phần gốc đã hóa lũa. Có lẽ nhờ chỗ đứng bằng phẳng, nhiều đất và khuất gió mà cây trụ vững qua bao mùa bão biển. Hoa đã tàn gần hết, chỉ còn vài cánh sót lại nơi đầu cành, nhưng chính những thớ gỗ hằn dấu thời gian mới khiến cây trở thành nhân vật đặc biệt nhất của cả hành trình.

Sau bữa trưa muộn, chúng tôi chọn hang Luồn là điểm cuối cùng để khép lại chuyến đi. Đầu giờ chiều, nắng gắt hơn, và lạ thay, màu hoa cũng thay đổi theo ánh sáng. Buổi sớm hoa mang sắc vàng dịu, sang trưa lại đậm hơn, rực rỡ hơn, hòa vào màu xanh thẳm của trời và biển. Mặt nước trong vắt đến mức phản chiếu cả bóng núi lẫn sắc hoa. Nhìn xuống làn nước, cứ ngỡ như có hai mùa hoa cùng nở một lúc, một mùa hoa trên đá và một mùa hoa dưới nước.

Suốt cả ngày, chúng tôi chỉ có thể ngắm hoa từ xa trên vách đá, hoặc gần hơn thì cũng là vài cánh hoa tàn nơi đầu cành. Phải đến khi tới hang Luồn, món quà tuyệt vời nhất mới xuất hiện. Khi chèo thuyền kayak vào sâu trong áng, một khóm Phất Dụ khá lớn xuất hiện sát mép nước, cho phép chúng tôi tiến lại thật gần để có thể nhìn rõ từng cánh hoa li ti, từng chiếc lá thuôn dài xanh mướt. Nhẹ đưa tay chạm vào một chùm hoa, cánh hoa nhỏ, hơi ram ráp, tỏa ra một mùi hương thoảng nhẹ trong gió. Khoảnh khắc ấy khiến cả hành trình trở nên trọn vẹn và có lẽ, điều đẹp nhất luôn dành cho những ai đủ kiên nhẫn đi đến cuối hành trình. 

Chiều dần buông khi con tàu quay mũi trở về bến. Ánh nắng cuối ngày trải một lớp vàng dịu lên mặt vịnh, những dãy núi lùi dần về phía sau, những chấm vàng của hoa vẫn thấp thoáng trên các đảo núi giữa trùng khơi. Suốt một ngày rong ruổi, chúng tôi chẳng còn nhớ đã đi qua bao nhiêu hòn đảo, bắt gặp bao nhiêu khóm hoa đang bung nở trên những vách đá cheo leo. Rất nhiều bức ảnh đẹp, những thước phim ghi lại mùa hoa ở thời khắc rực rỡ nhất, nhưng quý giá hơn cả là những cảm xúc không thể lưu trong khuôn hình: khoảnh khắc được hòa mình vào thiên nhiên, đứng giữa biển trời bao la, lắng nghe tiếng sóng vỗ vào mạn thuyền, hít căng lồng ngực hương vị mặn mòi của biển và ngước nhìn những chùm hoa khẽ lay trong gió. Đó cũng là lúc chúng tôi cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp kỳ diệu của Hạ Long, nơi  “đá không chỉ tạo nên kỳ quan, mà đá còn nâng đỡ sự sống”.

Hy vọng hành trình "Theo dấu mùa hoa" sẽ gợi mở những cách thức mới mẻ để cảm nhận Di sản. Mùa hoa rồi sẽ qua, nhưng những chuyến đi sẽ còn tiếp nối, bởi Hạ Long luôn có những mùa đẹp đang chờ được khám phá, trải nghiệm và lưu giữ.

Đào Thị Thúy