Bí ẩn nền văn hóa Soi Nhụ

     Mỗi khi nhắc đến vịnh Hạ Long, chúng ta thường nghĩ đến vẻ đẹp kỳ vĩ của mây trời, non nước và những đảo đá vôi trập trùng. Thế nhưng, ẩn sâu bên trong những hang động lung linh kỳ bí ấy là cả một trang sử vàng son của nhân loại. Các tài liệu khảo cổ học cho thấy khu vực này đã trải qua một quá trình phát triển rực rỡ, đi từ văn hóa Soi Nhụ, tiếp nối bởi văn hóa biển Cái Bèo và sau cùng là văn hóa Hạ Long. Trong đó, đóng vai trò nền móng với những dấu tích sớm nhất chính là văn hóa Soi Nhụ. Kéo dài từ 18.000 đến 7.000 năm cách ngày nay, nền văn hóa Soi Nhụ như một viên ngọc thô đang chờ được kể câu chuyện của riêng mình.

     Vào thời kỳ văn hóa Soi Nhụ, khu vực vịnh Hạ Long và Bái Tử Long vẫn là chế độ lục địa. Những hòn đảo đá vôi sừng sững mà chúng ta đi thuyền chiêm ngưỡng ngày nay, vào hàng vạn năm trước, chính là những dãy núi đất liền che chở cho cư dân cổ đại. Họ sinh sống chủ yếu tại các hang động và mái đá ven bờ, biến những tuyệt tác thiên nhiên này thành "ngôi nhà" kiên cố đầu tiên.

     Lần theo dấu vết xưa, các nhà khảo cổ đã phát hiện ít nhất 26 "ngôi nhà đá" mang đậm dấu ấn của người Soi Nhụ tại khu vực vịnh Hạ Long và các vùng lân cận. Tiêu biểu nhất trong số đó phải kể đến các di chỉ như hang Soi Nhụ, động Mê Cung, hang Tiên Ông và  động Thiên Long. Bước vào những không gian này cũng chính là bước vào những "bảo tàng tự nhiên" vô giá. Tại đây, lớp bụi thời gian vẫn không thể xóa nhòa tàn tích về những bữa ăn từ hàng vạn năm trước với xương răng động vật hoang dã, và đặc biệt là hàng vạn vỏ ốc núi, ốc suối bị chặt đuôi cùng các loài nhuyễn thể nước ngọt khác. Những di vật này là minh chứng rõ nét cho một phương thức sống hoàn toàn nương tựa vào tự nhiên, nơi tổ tiên chúng ta duy trì sự sống hằng ngày bằng tài năng săn bắt thú rừng, hái lượm quả hạt và khai thác sản vật ven những dòng suối cổ.

     Để có thể sinh tồn và chinh phục thế giới tự nhiên khắc nghiệt khi chưa hề có kim loại hay những kỹ thuật tinh xảo, người Soi Nhụ đã vận dụng trí thông minh và đôi bàn tay khéo léo để tạo ra những công cụ lao động bằng đá. Đặc trưng của bộ công cụ thời kỳ này là sự thô sơ, mang hình dáng không ổn định vì được tạo tác dựa theo chính hình thù tự nhiên của những viên đá cuội nguyên thủy. Bằng kỹ thuật ghè, đẽo một mặt hay chặt, bẻ vô cùng đơn giản, người xưa đã tạo ra các cạnh sắc nhọn phục vụ đắc lực cho việc cắt, gọt. Dù những hiện vật này rất ít khi được tu sửa một cách hệ thống hay quy chỉnh nhưng chính những mảnh tước, hòn cuội mộc mạc ấy lại là những bằng chứng quan trọng về  hình thức cư trú, phương thức kiếm sống, sự thích ứng dần với những biến đổi môi trường biển, đồng thời đặt nền móng vững chắc cho các bước tiến văn hóa rực rỡ sau này như nền văn hóa Cái Bèo hay văn hóa Hạ Long.

     Dù hàng vạn năm đã trôi qua, những dấu ấn của văn hóa Soi Nhụ vẫn vẹn nguyên giá trị, luôn nhắc nhở thế hệ hôm nay về cội nguồn dân tộc và sức mạnh vươn lên từ thuở bình minh của nhân loại. Trân trọng, gìn giữ và lan tỏa những câu chuyện về văn hóa Soi Nhụ chính là cách để chúng ta thổi bừng lên ngọn lửa tự hào, làm cho các giá trị di sản của cha ông mãi mãi trường tồn cùng thời gian. 

Nguyễn Thị Hương Giang