Giới thiệu Rừng Quốc gia Yên Tử

Nhắc đến Yên Tử, chúng ta thường nghĩ ngay đến chốn phát tích của Thiền phái Trúc Lâm với hệ thống am tháp cổ kính. Nhưng quần thể di tích này chỉ thực sự trọn vẹn khi có sự hiện diện của Rừng quốc gia Yên Tử, không gian xanh bao bọc, giữ gìn các công trình lịch sử trước tác động của thời gian.

Nếu coi di tích là linh hồn, thì rừng chính là lớp thành trì bao bọc và nuôi dưỡng linh hồn ấy - một sự kết hợp hoàn hảo giữa bàn tay con người và núi rừng hùng vĩ.
Rừng quốc gia Yên Tử Trải dài trên địa phận phường Uông Bí và một phần phường Đông Triều, tổng diện tích tự nhiên rừng là 2.783,0 ha, lưu giữ nguồn gen quý và hệ sinh thái đa dạng giá trị trong hệ thống rừng đặc dụng Việt Nam. Nơi đây hội tụ những giá trị lịch sử, văn hóa, tâm linh đặc sắc với quần thể kiến trúc tôn giáo lớn tồn tại hàng trăm năm, gắn liền với hành trình tu hành của Phật hoàng Trần Nhân Tông- người sáng lập nên Thiền phái Trúc Lâm hay còn gọi là Phật giáo của người Việt Nam.

  
Đến năm 1986, theo Quyết định số 194/QĐ-CT, khu vực này trở thành Rừng Cấm quốc gia. Năm 2011, theo Quyết định số 1671/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Rừng quốc gia Yên Tử được công nhận là loại rừng lịch sử- văn hóa- môi trường. Việc thiết lập này hướng tới mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học, cảnh quan thiên nhiên, tôn tạo, giữ gìn những giá trị đặc biệt về văn hóa - lịch sử của một trong những triều đại vẻ vang nhất dân tộc, góp phần giáo dục tinh thần yêu nước và ý thức bảo vệ môi trường cho thế hệ mai sau.

Rừng Quốc gia Yên Tử sở hữu địa hình bị chia cắt mạnh, độ dốc lớn, là đầu nguồn của các hệ suối chính như Giải Oan, suối Tắm… Chính vì vậy, vai trò của Rừng quốc gia Yên Tử rất quan trọng trong việc giữ nước, điều tiết nước chống xói mòn, rửa trôi đất, hạn chế lũ quét và sạt lở đất của khu vực này.

Khí hậu của rừng Quốc gia Yên Tử thuộc tiểu vùng khí hậu Yên Hưng- Đông Triều, khá mát mẻ, độ ẩm không khí tương đối cao, thích hợp cho việc thăm quan, nghỉ dưỡng. Lượng mưa lớn, tương đối thuận lợi cho sinh trưởng phát triển của thực vật nói chung và cây rừng nói riêng. Các suối đều duy trì dòng chảy quanh năm, chất lượng nước khá tốt. Thượng nguồn của các suối có một số thác như thác Ngự Dội, thác Vàng, thác Bạc… có nước quanh năm tạo cảnh quan đẹp rất hấp dẫn khách du lịch.

Để quản lý và bảo tồn bền vững nguồn tài nguyên quý giá này, Rừng quốc gia Yên Tử được quy hoạch khoa học thành ba phân khu chức năng chuyên biệt. 

Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt chiếm diện tích 768,4 ha, chiếm 27,6%, là nơi tập trung hệ sinh thái rừng thường xanh nguyên sinh cùng các loài đặc hữu và các di tích trọng điểm như Chùa Đồng, Hoa Yên. 

Phân khu phục hồi sinh thái với diện tích lớn nhất, đạt 1.855,3 ha, chiếm 66,7%, thực hiện nhiệm vụ khoanh nuôi tái sinh và chuyển đổi rừng trồng sang cây bản địa dưới sự giám sát chặt chẽ, nghiêm cấm mọi hành vi săn bắt hay khai thác lâm sản.

 Phần diện tích còn lại 159,3 ha, chiếm 5,7% dành cho phân khu hành chính - dịch vụ, nơi diễn ra các hoạt động nghiên cứu khoa học, sưu tầm nguồn gen và phát triển các loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng.
Sự phân tách khoa học này đã tạo điều kiện cho một hệ sinh thái động- thực vật sinh trưởng với tỷ lệ rừng tự nhiên chiếm tới 93,6%, với hơn 800 loài thực vật (bao gồm 38 loài quý hiếm ghi trong Sách Đỏ như Lim xanh, Táu mật, Vù hương..), cùng quần thể 144 cây Di sản Việt Nam ( được công nhận năm 2016), tiêu biểu là hàng trăm gốc Tùng cổ 700 năm tuổi và rừng Mai vàng đặc hữu. Hệ động vật tại đây có khoảng 150 loài, trong đó ghi nhận những loài đặc hữu của Việt Nam như Voọc mũi hếch, Nhông cá sấu và loài ếch suối lớn nhất Việt Nam là Ếch ang… Tất cả tạo nên một kho tàng sinh học sống động, biến Yên Tử thành "lá chắn xanh" vĩnh cửu, bảo vệ vẹn nguyên mạch sống của vùng đất di sản.

           Nếu có dịp về với với Rừng quốc gia Yên Tử, bạn sẽ được bách bộ dưới tán tùng cổ thụ, tìm về sự tĩnh lặng giữa nhưng ngôi chùa, am tháp cổ. Những phút giây bên dòng suối mát hay đón bình minh giữa mây ngàn không chỉ giúp tâm hồn bạn cân bằng mà còn khiến bạn trân trọng hơn "lá chắn xanh" đang bền bỉ chở che di sản. Việc giữ gìn từng gốc tùng, nhành mai chính là cách chúng ta chung tay bảo vệ và khẳng định giá trị bền vững của Yên Tử- Di sản văn hóa thế giới.

( Nguồn “Quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững rừng Quốc gia Yên Tử giai đoạn 2013-2020” của Trung tâm bảo tồn di sản Yên Tử )

Nguyễn Hằng Nga