3 bãi cọc cổ của chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 ở Quảng Ninh

Trong 3 bãi cọc của trận địa cọc nổi tiếng trong chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 thì 1 bãi cọc để lộ thiên, 2 bãi cọc còn lại nằm dưới lớp đất bùn.

Trận thủy chiến năm 1288 trên sông Bạch Đằng của quân dân Đại Việt, dưới sự chỉ huy của Quốc công Tiết chế Hưng đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn cùng với Thái thượng hoàng Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông, không chỉ phá vỡ hoàn toàn âm mưu xâm lược Đại Việt, mà còn chặn đứng tham vọng chinh phục châu Á của đội quân hùng mạnh nhất thế giới lúc bấy giờ.

Một phần của trận địa cọc cổ, đã góp phần tiêu diệt và bắt sống toàn bộ đạo binh thuyền hùng mạnh của quân xâm lược Nguyên Mông do Ô Mã Nhi chỉ huy, gồm 600 chiến thuyền và 40.000 quân, hiện vẫn được lưu giữ những ruộng đồng, hồ ao ở thị xã Quảng Yên cũ, tỉnh Quảng Ninh.

Trong đó, chỉ có bãi cọc Yên Giang lộ thiên để phục vụ công tác nghiên cứu, tham quan, học tập; 2 bãi cọc khác, sau khi khai quật, lại tạm phủ đất, bùn lên để được bảo quản tốt hơn.

Các cuộc khảo sát, khai quật khảo cổ học của các chuyên gia hàng đầu trong nước và quốc tế cho thấy cọc được bố trí theo hướng ngược dòng chảy, nghiêng chếch từ 30-45 độ, cái nghiêng ít nhất là 15 độ. Các cọc nằm cách nhau từ 1-1,5m, cọc dài nhất được tìm thấy là khoảng 2,5m. Nhiều khu vực, mật độ cọc dày đặc.

Bãi cọc đầu tiên được phát hiện nằm trong đầm Nhử, phường Yên Giang cũ (nay là phường Quảng Yên) trong quá trình đào đắp đê Yên Giang năm 1958.

Các cuộc nghiên cứu, khai quật sau đó tại đây đều khẳng định, bãi cọc nằm ở cửa sông Chanh này là một phần của trận địa cọc Bạch Đằng năm 1288. Bãi cọc này rộng 120m2, với khoảng 300 cọc và được đặt trong phạm vi bảo vệ 7,5ha. Hiện, chỉ có bãi cọc này là lộ thiên, thỉnh thoảng hút nước lên để phục vụ khách tham quan.

Bãi cọc thứ 2 là bãi cọc đồng Vạn Muối, có phạm vi bảo vệ rộng khoảng 56ha, nằm ở cửa sông Rút, thuộc phường Nam Hòa, thị xã Quảng Yên cũ (nay là phường Phong Cốc), được người dân phát hiện trong quá trình canh tác, đào ao năm 2005.

Bãi cọc này nằm cách bãi cọc Yên Giang vài km. Các cuộc khai quật khảo cổ học sau đó tìm thấy tổng cộng gần 200 cọc tại đây. Tuy nhiên, bãi cọc này sau đó lại được vùi lấp dưới lớp bùn để được bảo quản tốt hơn.

Cũng trong phường Nam Hòa cũ, bãi cọc đồng Má Ngựa được phát hiện và tiến hành khảo sát, khai quật vào năm 2009, có phạm vi bảo vệ rộng khoảng 40ha. Bãi cọc này nằm ở cửa sông Kênh, cách bãi cọc đồng Vạn Muối khoảng 1km về hướng Nam, với trên 200 cọc. Hiện, bãi cọc đồng Má Ngựa cũng nằm sâu dưới lớp bùn.

3 bãi cọc Yên Giang, Đồng Vạn Muối và Đồng Má Ngựa đã tạo nên những bãi chông ngầm lớn, phức tạp, kín đáo dưới mặt nước khóa chặt đường tháo lui ra biển của quân Nguyên Mông, trong lần thứ ba chúng xâm lược nước ta năm 1288. Trận đánh chỉ diễn ra trong ngày 9.4.1288 nhưng được giới nghiên cứu lịch sử trong và ngoài nước đánh giá là dấu chấm hết vĩnh viễn mưu đồ xâm lược của đại đế quốc Mông Cổ, bởi mất quá nhiều quân và thuyền để vượt đại dương.

Theo ông Ngô Đình Dũng - nguyên Phó Trưởng phòng Văn hóa và thông tin thị xã Quảng Yên cũ, người từng tham gia nhiều cuộc thám sát, khai quật khảo cổ học các trận địa cọc cổ Bạch Đằng từ năm 2009 - 2013 với các chuyên gia khảo cổ trong nước và Mỹ, Anh, Australia, Nhật… thì 3 bãi cọc có tổng cộng khoảng 800 cọc, chưa kể những cọc ở những hố nhỏ gần đó, được tìm thấy trong quá trình khai quật. Các nhà khảo cổ học còn tìm thấy bộ xương người liên quan đến dấu ấn người thời Trần, các mảnh gốm sứ.

Theo Nguyễn Hùng - Báo Lao động