Hướng tới mô hình thống nhất trong quản lý các di sản tầm thế giới

(TBTCO) - Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, ông Mai Vũ Tuấn - Trưởng Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử cho biết, mô hình thống nhất quản lý các di sản có tầm thế giới nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản một cách đồng bộ, bền vững.

PV: Thưa ông, được biết, UBND tỉnh Quảng Ninh đã ban hành quyết định thành lập Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử. Ông có thể cho biết thông tin cụ thể?

Ông Mai Vũ Tuấn: Thực hiện Kế hoạch số 130/KH-BCĐTKNQ18 ngày 21/9/2025 của Ban Chỉ đạo Chính phủ về việc sắp xếp đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp nhà nước và đầu mối bên trong các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị, vừa qua, tỉnh Quảng Ninh đã thực hiện việc sắp xếp kiện toàn các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc tỉnh, trong đó Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên tử được thành lập theo Quyết định số 4166/QĐ-UBND ngày 1/11/2025 của UBND tỉnh Quảng Ninh, trên cơ sở tổ chức lại Ban Quản lý vịnh Hạ Long, Ban Quản lý Vườn quốc gia Bái Tử Long trực thuộc UBND tỉnh và Ban Quản lý di tích và danh thắng trực thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Việc hợp nhất không chỉ mang ý nghĩa về mặt tổ chức bộ máy, mà quan trọng hơn là tạo ra một tư duy quản lý mới. Di sản thế giới vịnh Hạ Long và Yên Tử là hai di sản có giá trị tiêu biểu, có sự bổ trợ lẫn nhau về tự nhiên, văn hóa, lịch sử và tâm linh, từ đó hướng tới việc quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản một cách đồng bộ, bền vững.

PV: Mô hình này có những khó khăn, thuận lợi gì, thưa ông? Ông Mai Vũ Tuấn: Thuận lợi lớn nhất của mô hình hiện nay là tạo ra sự thống nhất trong chỉ đạo, điều hành, giúp tối ưu nguồn lực tài chính, nhân sự, trang thiết bị, giảm chi phí hành chính, đồng thời tăng cường năng lực xử lý các nhiệm vụ chuyên sâu, tránh sự chồng chéo trong quản lý. Khi được đặt trong một tổng thể chung, công tác bảo tồn, khai thác giá trị di sản, phát triển du lịch, xây dựng thương hiệu và truyền thông sẽ có sự liên kết chặt chẽ hơn. Ngoài ra, còn tránh xung đột trong quy hoạch, nâng cao hiệu quả quy hoạch và phát triển du lịch bền vững chung của tỉnh; tăng cường đầu mối trong việc hợp tác quốc tế với UNESCO và các tổ chức quốc tế trong quản lý di sản. Mô hình mới cũng giúp đồng bộ hóa quy chuẩn dịch vụ, thông tin du lịch, hệ thống vé, các nền tảng dữ liệu số góp phần nâng cao trải nghiệm của du khách… Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng có những khó khăn nhất định. Các di sản, di tích mà Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên tử đang quản lý phân bố trên không gian rộng, phân tán, nằm rải rác ở nhiều địa phương, địa hình đa dạng bao gồm cả rừng, biển, đồi núi..., tính chất đối tượng quản lý gồm cả cả di sản thiên nhiên và di sản văn hoá.

Đây là năm đầu tiên chuyển đổi mô hình quản lý từ bộ máy quản lý riêng lẻ đối với từng di sản, di tích sang một mô hình quản lý di sản tổng thể liên vùng ở phạm vi lớn nhất từ trước tới nay, cơ chế quản lý, bộ máy tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, nguồn thu và cơ chế tài chính vẫn đang cần tiếp tục được hoàn thiện, kiện toàn để đáp ứng được yêu cầu thực tiễn đặt ra.

PV: Tới đây, mô hình “thống nhất quản lý” mới sẽ được triển khai như thế nào? Liệu có một “Ban điều phối chung” để kiểm soát dòng khách và chất lượng dịch vụ ở cả 2 điểm đến không, thưa ông?

Ông Mai Vũ Tuấn: Việc thành lập Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên tử trên cơ sở hợp nhất bộ máy của 3 đơn vị quản lý di sản, di tích trước đây chính là sự hiện thực hóa của mô hình “thống nhất quản lý”. Đây là bước chuyển quan trọng trong chiến lược bảo tồn và phát huy giá trị di sản tại Quảng Ninh, vừa giúp tinh gọn tổ chức bộ máy, chuyên nghiệp hóa, vừa tạo sự thống nhất trong hoạt động quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị di sản…

Theo đó, mô hình “thống nhất quản lý” đối với hai điểm di sản được triển khai theo hướng đồng bộ, liên thông và hiệu quả. Bộ máy của Ban gồm 10 đơn vị trực thuộc, trong đó có các phòng chuyên môn theo từng lĩnh vực hoạt động và các trung tâm quản lý trực tiếp tại các địa bàn. Đồng thời, tăng cường thiết lập các cơ chế phối hợp với các sở, ngành, địa phương liên quan, các doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh dịch vụ tại khu di sản, di tích.

Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử là đầu mối điều phối chung, công tác kiểm soát dòng khách và chất lượng dịch vụ tại cả hai điểm đến được thực hiện bởi những quy chuẩn chung với những tiêu chí thống nhất về quy trình đón tiếp, phục vụ du khách, vệ sinh môi trường, quy định an toàn, ứng xử văn minh…, tăng cường ứng dụng công nghệ số, hướng tới các dịch vụ đặt vé trực tuyến, góp phần điều tiết lượng khách hợp lý, thực hiện liên thông dữ liệu giữa hai điểm đến, thống kê, phân loại các thị trường khách trọng điểm, làm cơ sở định hướng phát triển các sản phẩm du lịch mới...

Song song với đó là việc chuẩn hóa đội ngũ nhân sự, xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên cho viên chức, người lao động, đặc biệt là lực lượng trực tiếp đón tiếp và phục vụ du khách.

PV: Việc tăng cường kết nối có thể tạo áp lực lớn lên môi trường, Ban Quản lý mới sẽ có chiến lược gì để đảm bảo sự phát triển du lịch tại Yên Tử không xâm phạm đến vùng đệm của Vịnh Hạ Long và ngược lại?

Ông Mai Vũ Tuấn: Quan điểm xuyên suốt của Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử là phát triển du lịch phải đi đôi với bảo tồn di sản và bảo vệ môi trường. Mọi hoạt động kết nối đều được nghiên cứu trên cơ sở đánh giá tác động môi trường và sức chịu tải của từng khu vực.

Xác định, bảo tồn chính là nền tảng cho phát triển lâu dài, vì vậy, Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử sẽ tăng cường giám sát vùng đệm, kiểm soát chặt chẽ các hoạt động du lịch, đồng thời đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức của doanh nghiệp, du khách và cộng đồng về trách nhiệm bảo vệ di sản.

Vừa qua, Ban đã triển khai nghiên cứu và hoàn thành nhiệm vụ khoa học đánh giá sức tải du lịch Di sản thế giới vịnh Hạ Long, qua đó đưa ra các thông số sức tải cụ thể đối với từng loại hình du lịch tại các khu vực cảng, bến, tuyến, điểm tham quan của di sản, thời gian tới phạm vi nghiên cứu có thể tiếp tục được mở rộng tại các di sản, di tích khác trong phạm vi nghiên cứu của Ban.

PV: Thưa ông, người dân và du khách đang rất quan tâm đến việc sử dụng một thẻ di sản duy nhất. Xin ông cho biết tiến độ của việc thống nhất hệ thống vé và các ưu đãi liên kết giữa vịnh Hạ Long và Yên Tử?

Ông Mai Vũ Tuấn: Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử ngay sau khi thành lập đã đã chủ động nghiên cứu, triển khai chuyển đổi số đồng bộ công tác quản lý di sản, trong đó trọng tâm trước mắt là hệ thống bán, kiểm soát vé điện tử với mục tiêu số hóa toàn bộ quy trình từ bán vé, thanh toán, in vé đến kiểm soát vào ra, đảm bảo quản lý chặt chẽ, minh bạch đặc biệt định danh khách du lịch thăm quan vịnh Hạ Long Yên Tử để nâng cao chất lượng phục vụ du khách, mua phí bảo hiểm, điều tiết quá tải cục bộ …

Từ ngày 1/1/2026 thông tin căn cước công dân, số hộ chiếu du khách tham quan vịnh Hạ Long đã được sử dụng cho việc kiểm soát vé và phục vụ công tác quản lý của cảng khách và các ngành liên quan.

Đối với di sản Yên Tử, theo dự kiến, tới đây sẽ thực hiện thu phí 0 đồng trong 3 năm với du khách để tri ân du khách đã ủng hộ cho Yên Tử cùng với Vĩnh Nghiêm, Côn Sơn - Kiếp Bạc trở thành di sản thế giới, Ban Quản lý Di sản thế giới Hạ Long - Yên Tử cũng đang đưa vào hệ thống kiểm soát điện tử để duy trì tốt hoạt động quản lý và phục vụ du khách.

Đây là cơ sở để xây dựng các hành trình kết nối hai di sản và ưu đãi cho khách du lịch tham gia các hành trình này.

PV: Mục tiêu lớn nhất của việc thống nhất quản lý này trong giai đoạn 2026 - 2030 là gì, thưa ông?

Ông Mai Vũ Tuấn: Mục tiêu lớn nhất là tạo ra một cơ chế thống nhất để bảo tồn hiệu quả hơn, xây dựng mô hình quản lý di sản thế giới hiện đại, chuyên nghiệp, xứng tầm với giá trị nổi bật toàn cầu của vịnh Hạ Long và Yên Tử; bảo tồn bền vững và phát huy giá trị tổng thể, liên hoàn của một quần thể di sản thiên nhiên - văn hóa, gắn kết phát triển khu vực vịnh Bái Tử Long và xa hơn nữa là khu vực bảo tồn biển Cô Cô - Đảo Trần, góp phần phát triển kinh tế biển gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, chúng tôi hướng tới việc nâng tầm công tác quản lý, bảo vệ, cải thiện trải nghiệm du lịch; đáp ứng yêu cầu phát triển xanh, hài hòa giữa bảo tồn - phát triển - an sinh xã hội, khẳng định vị thế của Quảng Ninh như một trung tâm di sản - du lịch hàng đầu của Việt Nam và khu vực.

PV: Xin cảm ơn ông!

Trích theo thời báo tài chính