Gìn giữ, phát huy giá trị các di sản thế giới: Hướng tới những mục tiêu mới trong năm 2026
Tháng 11/2025, Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử ra đời trên cơ sở hợp nhất 3 Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, Vườn quốc gia Bái Tử Long và Ban Quản lý Di tích - Danh thắng (quản lý 3 Khu di tích Yên Tử, Bạch Đằng và nhà Trần). Các di sản này phân bố trên không gian rộng, nằm rải rác ở nhiều địa phương, địa hình đa dạng có cả rừng, biển, đồi núi... Vì vậy, triển khai nhiệm vụ năm 2026 này cũng là năm đầu tiên, đơn vị sẽ có sự quản lý mang tính liên vùng ở phạm vi lớn nhất từ trước tới nay.
Gìn giữ, bảo vệ giá trị di sản
Một trong những vấn đề được quan tâm nhất là việc hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản, là cơ sở, hành lang pháp lý cho công tác gìn giữ, khai thác giá trị các di sản. Đây cũng là phần việc đòi hỏi sự tập trung về công sức, thời gian xử lý kéo dài. Theo đó, ưu tiên trước hết của đơn vị năm nay chính là việc tham mưu cho tỉnh tiếp tục tập trung hoàn thiện vào Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi danh lam thắng cảnh Vịnh Hạ Long, Kế hoạch quản lý di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050. Xây dựng Đề án nâng tầm giá trị Di sản - Kỳ quan thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, Đề án bảo tồn, phát huy các giá trị của khu di tích Yên Tử nằm trong Quần thể di sản văn hóa thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Cả 2 khu di sản thế giới này đều là di sản liên tỉnh, liên vùng, vì vậy đơn vị cũng đặt ra nhiệm vụ thường xuyên, cấp thiết trong xây dựng Quy chế phối hợp với các cơ quan, đơn vị có liên quan; phối hợp tham mưu xây dựng cơ chế chính sách quản lý Di sản liên tỉnh vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà.
Bên cạnh đó, đơn vị cũng triển khai xây dựng và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt phương án quản lý rừng bền vững Vịnh Hạ Long, Vườn quốc gia Bái Tử Long, Vườn quốc gia Yên Tử giai đoạn 2026-2030 và Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong rừng đặc dụng bảo vệ cảnh quan Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long, rừng quốc gia Yên Tử. Tiếp tục triển khai xây dựng hồ sơ về giao khu vực biển, giao đất, giao rừng tại Vịnh Hạ Long; khu bảo tồn biển Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long. Đây là nhiệm vụ cũng cấp thiết không kém để giải quyết nhiều vướng mắc thời gian qua, mở đường cho khai thác giá trị các di sản cho phát triển du lịch.
Các khu di sản, vườn quốc gia kể trên đều thuộc phạm vi được bảo vệ nghiêm ngặt, giữ gìn các giá trị nguyên gốc. Chính vì vậy, việc tăng cường quản lý, bảo tồn nguyên trạng các giá trị của di sản được coi trọng đặc biệt. Theo đó, đơn vị sẽ phối hợp với các sở, ngành, địa phương nhằm thực hiện đầy đủ các khuyến nghị của UNESCO với mục tiêu không để di sản bị đưa vào danh sách di sản có nguy cơ. Thực hiện tốt công tác nghiên cứu khoa học, bảo tồn và phát huy giá trị các nguồn gen thực vật quý, hiếm, bản địa; bảo tồn và phát triển nguồn gen một số loài thủy sản nguy cấp, quý hiếm, loài thủy sản có giá trị cao. Tiếp tục điều tra, nghiên cứu khoa học để bổ sung dữ liệu khoa học về các giá trị của di sản. Tổ chức giám sát định kỳ tình trạng bảo tồn di sản; nhận diện đầy đủ những nguy cơ ảnh hưởng tới di sản.
Với 3 khu di tích lớn Yên Tử, nhà Trần, Bạch Đằng, đơn vị đặt ra yêu cầu trong quản lý các hiện vật quý, xây dựng phương án trưng bày, bảo quản các sắc phong, đại tự, câu đối gắn với nội dung phục vụ du khách và nghiên cứu khoa học; xây dựng hồ sơ khoa học hiện vật phục vụ công tác số hóa di sản. Tổ chức các lễ hội và sự kiện lớn tại các khu di tích đảm bảo an toàn, an ninh. Thường xuyên rà soát, tu bổ, tôn tạo các đền, chùa, miếu, am, tháp trong quần thể di tích này. Với Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long là việc tiếp tục tu bổ, tôn tạo cơ sở vật chất, hạ tầng tại các tuyến, điểm tham quan, khu vực dịch vụ đảm bảo các quy định và yêu cầu đón tiếp, phục vụ khách tham quan…
Cùng với đó là nhiệm vụ rất quan trọng trong quản lý tổng thể môi trường di sản, di tích và thích ứng với biến đổi khí hậu. Các chương trình “Vịnh Hạ Long không rác thải nhựa” và tại các di tích được tăng cường, đẩy mạnh việc triển khai đợt cao điểm tuyên truyền "Chung tay làm sạch di sản", ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác bảo vệ môi trường; tăng cường hợp tác liên vùng, liên ngành để huy động các nguồn lực bảo vệ môi trường.
Công tác tuần tra bảo vệ các nguồn tài nguyên trong di tích, di sản, vườn quốc gia cũng là nhiệm vụ thường xuyên, nhằm kịp thời ngăn chặn, xử lý nghiêm các vụ xâm hại tài nguyên rừng, biển, cảnh quan môi trường trong ranh giới. Đồng thời với đó là việc tăng cường quản lý khai thác, bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản và chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) trên vịnh.
Đơn vị cũng sẽ phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chức năng kiểm tra, giám sát và xử lý các vi phạm xâm hại tài nguyên rừng, biển, cảnh quan môi trường, tình trạng cặp ca, đeo bám bán hàng rong, nuôi trồng, khai thác thủy sản trái phép, phương tiện thủy neo đậu không đúng nơi quy định; tình trạng khai thác than, phong lan, mai vàng trái phép, tình trạng mê tín dị đoan, đặt hòm công đức sai quy định... Công tác cứu hộ, cứu nạn trên biển; đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông, vệ sinh an toàn thực phẩm, phòng chống cháy nổ, vệ sinh môi trường tại các di tích, phòng chống cháy rừng được coi trọng.
Quản lý tốt vùng du lịch trọng điểm
Vịnh Hạ Long, quần thể di sản Yên Tử đều là những khu vực đã, đang có sự phát triển mạnh mẽ về du lịch, thu hút hàng triệu du khách mỗi năm. Chính vì vậy, việc tăng cường công tác phối hợp quản lý các dịch vụ du lịch và phát triển các sản phẩm, dịch vụ mới là nhiệm vụ rất quan trọng. Theo dự kiến trong năm nay, đơn vị sẽ tiếp tục hoàn thiện Kế hoạch phát triển du lịch bền vững di sản thế giới Vịnh Hạ Long đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện cơ sở hạ tầng luồng tuyến đủ điều kiện đưa vào hoạt động 3 hành trình tham quan, du lịch trong Vườn quốc gia Bái Tử Long và tham mưu liên thông các hành trình của Vịnh Hạ Long với Vịnh Lan Hạ.
Kết nối vùng du lịch Vịnh Hạ Long - Bái Tử Long - Vân Đồn; kết nối du lịch Vịnh Hạ Long với di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc và các khu, điểm du lịch khác trên địa bàn tỉnh. Tăng cường hợp tác, làm mới, nâng cao chất lượng các sản phẩm du lịch đã có gắn với phát triển các chuỗi sản phẩm du lịch mới, chú trọng phát triển du lịch biển đảo, sinh thái, nghỉ dưỡng cao cấp, du lịch văn hóa tâm linh, di sản, nhất là tại các hành trình xa bờ như VHL3, VHL4 trên Vịnh Hạ Long. Sắp xếp và khai thác hiệu quả không gian phát triển du lịch trên Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long bảo đảm hợp lý, khoa học, phù hợp sức tải. Đồng thời, chú trọng quản lý chặt chẽ, hiệu quả nguồn thu từ phí tham quan Vịnh Hạ Long, danh thắng Yên Tử và các nguồn thu theo quy định; phấn đấu hoàn thành chỉ tiêu thu phí tỉnh giao hằng năm.
Các nhiệm vụ khác đều đặt ra yêu cầu cụ thể. Theo đó, tiếp tục đổi mới công tác tuyên truyền, quảng bá các giá trị di sản, di tích, đặc biệt trên các nền tảng số, mạng xã hội, báo chí; đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền, giáo dục cộng đồng trong bảo vệ di sản, di tích... Phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan và các doanh nghiệp tổ chức các hoạt động xúc tiến, quảng bá du lịch chung về di sản giữa các địa phương.
Triển khai đồng bộ, toàn diện, hiệu quả các hoạt động đối ngoại trong lĩnh vực di sản. Thúc đẩy quan hệ với đối tác truyền thống; thu hút các nguồn lực về chuyên gia, kỹ thuật, tài chính, nhất là trong các lĩnh vực nghiên cứu, bảo tồn di sản, bảo vệ môi trường, phát triển du lịch bền vững, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Quyết liệt thực hiện đột phá về ứng dụng, phát triển KHCN, chuyển đổi số nhằm tạo bước chuyển căn bản về chất lượng, hiệu quả chuyển đổi số trong quản lý di sản, di tích gắn với thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị.
Theo Ngọc Mai -baoquangninh.vn