Gìn giữ hệ sinh thái quý giá của vịnh di sản

Vịnh Hạ Long hai lần được UNESCO công nhận là Di sản Thiên nhiên thế giới, không chỉ nổi tiếng với hệ thống đảo đá vôi kỳ vĩ mà còn là một "kho báu" đa dạng sinh học vô giá. Trong nỗ lực đề nghị UNESCO lần thứ 3 công nhận giá trị riêng có của vịnh Hạ Long, không phải về địa chất địa mạo mà là về đa dạng sinh học, các nhà khoa học và cả cư dân Hạ Long đã phát hiện, tìm tòi ra rất nhiều loài quý hiếm, đặc hữu thể hiện giá trị nổi bật của kỳ quan.

Tháng 1/2025, trong 50 dự án đoạt giải cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật cấp tỉnh dành cho học sinh THCS và THPT năm học 2024-2025, có 1 công trình đạt giải ba duy nhất thuộc lĩnh vực động vật mang tên: “Nghiên cứu, tìm hiểu giá trị đa dạng sinh học của vịnh Hạ Long qua một số loài động vật thuộc lớp chân bụng (Gastropoda) và lớp hai mảnh vỏ (Bivalvia) thuộc ngành thân mềm (Mollusca)” của nhà giáo Nguyễn Tuấn Nghĩa hướng dẫn học sinh. Đang đảm nhận cương vị Phó hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Hạ Long, nhưng trong mỗi giờ lên lớp ít ỏi của mình, thầy đều cho học sinh chiêm ngưỡng thế giới bao la các loài động, thực vật đặc hữu phong phú của Hạ Long từ những bức ảnh và dữ liệu nghiên cứu, tổng hợp riêng có của mình: “Có rất nhiều loài sò, ốc ở chợ nhưng cũng có nhiều loài không có ở chợ, mặc dù không có giá trị kinh tế cao, song với các nhà khoa học thì lại có giá trị đặc biệt. Chúng là một mắt xích trong chuỗi thức ăn của hệ sinh thái” - thầy Nghĩa bộc bạch. Và thế là sau nhiều tháng ngày tìm hiểu, chụp ảnh, chạm vào sinh vật, tìm hiểu những tài liệu liên quan của thế giới và Việt Nam, đối chiếu, so sánh và phân loại, thầy Nghĩa và các đồng nghiệp đã bổ sung được 12 loài trong danh mục động vật đáy của vịnh Hạ Long.

Với diện tích vùng lõi rộng lớn, vịnh Hạ Long hiện là mái nhà của hơn 2.900 loài động, thực vật trên cạn và dưới nước. Trong đó, có hàng chục loài đặc hữu vô cùng quý hiếm - nghĩa là chúng chỉ tồn tại ở các đảo đá vôi nơi đây và không thể tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới, tiêu biểu như: Thạch sùng mí Hạ Long, cua hang Hạ Long, cá niếc hang, tôm gõ mõ, ngũ gia bì Hạ Long, cọ Hạ Long hay sung Hạ Long… Trực tiếp tham gia một trong 4 buổi trải nghiệm thực tế khám phá vịnh Hạ Long của Trường THPT Chuyên Hạ Long do thầy Tuấn Nghĩa phụ trách, em Nguyễn Ngọc Ánh Dương, lớp 10 chuyên Lịch sử không khỏi ngỡ ngàng: "Em đã được nhìn thấy nhiều loài động vật đáy cũng như nhiều loài chim cao cát bụng trắng quý hiếm ở trên vách đá vịnh Hạ Long. Với em, đây là một trải nghiệm rất tuyệt, có một không hai trong đời".

Trên núi đá là vậy, dưới mặt nước xanh ngọc, các hệ sinh thái rạn san hô và rừng ngập mặn Hạ Long như những "vườn ươm" tự nhiên, cung cấp nơi cư trú, sinh sản cho hàng trăm loài hải sản có giá trị kinh tế cao. Đa dạng sinh học phong phú này không chỉ làm giàu thêm giá trị khoa học của di sản, mà còn là nền tảng trực tiếp duy trì nguồn sinh kế bền vững cho cộng đồng ngư dân địa phương.

Song, sự tăng trưởng bùng nổ của ngành du lịch, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng cùng các hoạt động nuôi trồng, đánh bắt thủy sản cũng đã và đang đặt hệ sinh thái vịnh trước những phép thử nghiêm ngặt cũng như “sức tải” của vịnh Hạ Long.

Nhận thức rõ tầm quan trọng sống còn của việc bảo vệ môi trường di sản, Ban Quản lý di sản thế giới vịnh Hạ Long  - Yên Tử đang cùng chính quyền tỉnh Quảng Ninh nỗ lực từng ngày để gìn giữ màu xanh cho di sản, bảo tồn các giá trị đa dạng sinh học hiện hữu của vịnh kỳ quan. Đây là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên trì và đồng lòng, sự tham gia tích cực của các doanh nghiệp du lịch và cộng đồng ngư dân địa phương; chuyển đổi từ tư duy "khai thác tận thu" sang "du lịch có trách nhiệm" và "đánh bắt bền vững" là chìa khóa cho công tác bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học.

Theo quy hoạch, tỉnh Quảng Ninh có 7 khu bảo tồn thiên nhiên. Hiện nay, hệ thống khu bảo tồn thiên nhiên tiếp tục được kiện toàn, nâng cấp, mở rộng; trong đó 4 khu bảo tồn, khu di sản thiên nhiên là Rừng Quốc gia Yên Tử, Đồng Sơn - Kỳ Thượng, Bái Tử Long và vịnh Hạ Long đã được thành lập, tiếp tục bảo tồn hiệu quả.

Tỉnh cũng xác định được 3 hành lang gồm hành lang sinh thái núi, ven biển và biển. Từ đó, tiếp tục nghiên cứu các hành lang đa dạng sinh học để tăng cường kết nối, ổn định các sinh cảnh thích ứng biến đổi khí hậu, bảo tồn và phát triển bền vững nguồn tài nguyên đa dạng sinh học.

Theo Thu Giang, Báo Quảng Ninh điện tử (https://baoquangninh.vn/vi-mau-xanh-di-san-3408199.html)