Vịnh Hạ Long - Đánh thức bản hùng ca giữ nước trên sân khấu di sản

Không phải ngẫu nhiên mà những đảo đá vôi giữa vịnh Hạ Long, qua bao thế kỷ, vẫn được nhắc đến không chỉ như một kỳ quan thiên nhiên mà còn như một chứng nhân lịch sử. Từ thời các vua Trần dàn thế trận thủy binh nơi vùng biển Đông Bắc để giữ yên bờ cõi, cho đến những năm tháng kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ khi hang động trong lòng vịnh trở thành nơi cất giấu vũ khí cho những chuyến tàu không số chi viện chiến trường miền Nam, vùng biển này luôn mang trong mình một phần khí phách giữ nước của dân tộc.

Thế kỷ XIII, dưới triều Trần, quân dân Đại Việt đã nhiều lần phải đối mặt với những cuộc xâm lược lớn của các cuộc xâm lăng. Nổi bật trong đó là chiến thắng Bạch Đằng năm 1288, khi quân Trần tổ chức một thế trận thủy chiến trên sông Bạch Đằng, thuộc vùng Đông Bắc, dựa vào địa hình, thủy triều và trận địa cọc để đánh tan đạo thủy quân Nguyên đang rút khỏi Đại Việt. Đây là một trong những trang sử được chính sử ghi lại, gắn liền với tên tuổi các tướng lĩnh nhà Trần và tinh thần đoàn kết của một dân tộc nhỏ trước những thế lực hùng mạnh.

Bảy thế kỷ sau, vịnh Hạ Long lại một lần nữa góp mặt trong một chương lịch sử khác. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, hệ thống hang động của Vịnh - trong đó có hang Đầu Gỗ, hang Bồ Nâu, hang Sửng Sốt - đã trở thành nơi cất giấu, trung chuyển vũ khí cho những chuyến tàu không số trên con đường Hồ Chí Minh trên biển, âm thầm chi viện cho chiến trường miền Nam. Nhiều cựu chiến binh của Đoàn tàu không số sau này vẫn nhắc về những đêm xuất phát từ Hạ Long, giữa những dãy núi đá quen thuộc, mang theo khí tài hướng về phương Nam.

Nhìn lại, vịnh Hạ Long không chỉ là một danh thắng được thiên nhiên ưu đãi, mà còn là không gian lưu giữ những dấu tích của lịch sử dựng nước và giữ nước qua nhiều thời kỳ. Từ những cư dân Việt cổ gắn bó với biển, đến những dấu ấn của các triều đại và những năm tháng đấu tranh bảo vệ đất nước, mỗi thế hệ lại để lại nơi đây một lớp dấu tích riêng. Tất cả tạo nên một dòng chảy lịch sử và văn hóa liên tục, trong đó giá trị của Hạ Long không chỉ nằm ở vẻ đẹp của cảnh quan, mà còn ở chiều sâu ký ức của một vùng đất đã đồng hành cùng dân tộc qua nhiều thế kỷ.

Ngày 7/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới, nhấn mạnh yêu cầu xử lý hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, đồng thời thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, gắn với phát triển du lịch văn hóa.Tại Quảng Ninh, định hướng này nhanh chóng được cụ thể hóa. Ngày 13/2/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Chương trình hành động số 12-CTr/TU; ngày 10/3/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 103/KH-UBND để tổ chức thực hiện. Trong đó, Quảng Ninh xác định phát huy các giá trị văn hóa, di sản gắn với phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa, từng bước biến nguồn lực văn hóa thành một động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Trong bối cảnh đó, những lớp ký ức về lịch sử dựng nước và giữ nước gắn với vịnh Hạ Long có thể trở thành một chất liệu giàu tiềm năng để làm phong phú trải nghiệm du lịch, bên cạnh các giá trị cảnh quan, địa chất và văn hóa vốn đã được biết đến rộng rãi. Thực tiễn phát triển du lịch văn hóa tại một số địa phương trong nước cũng cho thấy những câu chuyện lịch sử, văn hóa có thể được chuyển tải bằng các hình thức nghệ thuật đương đại, kết hợp trình diễn, sân khấu và công nghệ với không gian văn hóa bản địa. Khi câu chuyện được kể ngay tại hoặc gắn với không gian mà nó hình thành, giá trị của di sản không chỉ được giới thiệu mà còn có thể trở thành một phần trực tiếp của trải nghiệm, góp phần tạo nên những sản phẩm du lịch có bản sắc riêng.

Đây có thể là một hướng để du lịch vịnh Hạ Long tiếp tục nghiên cứu, mở rộng thêm những trải nghiệm về đêm, về văn hóa, bên cạnh các sản phẩm tham quan truyền thống. Ý tưởng cụ thể - hình thức thể hiện, quy mô, địa điểm - vẫn cần được các đơn vị chuyên môn khảo sát, đánh giá kỹ lưỡng thêm, trên tinh thần thận trọng, phù hợp với yêu cầu bảo tồn nghiêm ngặt của một di sản thiên nhiên thế giới. Nhưng dư địa cho một sản phẩm như vậy, nhìn từ chiều dày lịch sử mà vùng vịnh đang mang trong mình, là điều đáng để ngỏ và tiếp tục lắng nghe thêm ý kiến từ nhiều phía.

Vịnh Hạ Long hôm nay là một trong những điểm đến nổi tiếng của Việt Nam, thu hút lượng lớn du khách mỗi năm bởi vẻ đẹp đặc sắc của cảnh quan thiên nhiên. Nhưng nếu có dịp nhìn vùng Vịnh này qua lăng kính của thời gian, người ta sẽ nhận ra đây còn là nơi lưu giữ một phần khí phách của nhiều thế hệ người Việt đã âm thầm góp sức gìn giữ đất nước. Giá trị ấy không cần phô trương để tồn tại, nhưng nếu được kể lại đúng lúc, đúng cách, nó hoàn toàn có thể trở thành một phần bản sắc riêng, không thể tìm thấy ở bất kỳ điểm đến nào khác.

Bài viết tham khảo nội dung tại: Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị; Cổng phổ biến, giáo dục pháp luật tỉnh Quảng Ninh; Báo Quảng Ninh điện tử; Báo Văn hóa; Người Lao Động; VnExpress; Đảng Cộng sản Việt Nam điện tử.

Đinh Hương Trang