Cá heo và những sự xuất hiện thú vị ở Hạ Long

Một buổi sáng giữa lòng di sản, khi những con tàu đang neo đậu giữa các đảo đá vôi, một chiếc vây lưng bất ngờ nhô lên khỏi mặt biển. Thân mình thuôn dài lướt qua làn nước, chiếc đuôi khẽ quẫy rồi biến mất. Vài giây sau, nó lại xuất hiện, bơi vòng qua mũi tàu trước khi lặn xuống. Với những người có mặt chứng kiến dù chỉ vài phút ngắn ngủi ấy đủ để biến một hải trình quen thuộc thành một kỷ niệm khó quên.

Cá heo vốn không phải hình ảnh quá xa lạ với ngư dân và những người làm nghề lâu năm trên vịnh Hạ Long và vùng biển Quảng Ninh. Trước đây, người đi tàu vẫn thường bắt gặp cá heo trên vịnh Hạ Long, chúng bơi thành đàn, lướt theo mạn tàu hoặc bất ngờ nhảy lên khỏi mặt nước. Những ghi nhận gần đây cho thấy cá heo vẫn xuất hiện ở nhiều vùng biển trong khu vực. Đầu năm 2024, một đàn khoảng 30 con được ghi nhận tại Cô Tô, hay năm 2026 tại Cái Chiên cũng xuất hiện những cá thể cá heo màu trắng. Riêng tại Hạ Long, tháng 3/2024, một cá thể cá heo dài khoảng 1,5 m được bắt gặp tại khu vực cửa hang Luồn. Con cá heo này bơi, quẫy đuôi và vờn nước trong khoảng mười phút trước khi lặn xuống biển.

Những lần bắt gặp như vậy là những ghi nhận đáng chú ý, nhưng chưa đủ cơ sở để khẳng định cá heo đang trở lại hay cư trú thường xuyên tại vịnh Hạ Long và vùng biển Quảng Ninh. Đây là nhóm động vật có khả năng di chuyển trên những vùng biển rộng, thường tìm đến nơi có nguồn thức ăn và điều kiện môi trường phù hợp rồi tiếp tục hành trình. Một cá thể xuất hiện ở hang Luồn, một đàn bơi qua Cô Tô hay Cái Chiên cho thấy những vùng biển này vẫn nằm trong không gian di chuyển của chúng. Để xác định tập tính cư trú, quy mô quần thể hay mức độ thường xuyên xuất hiện, cần có những nghiên cứu và theo dõi dài hạn hơn. 

Có lẽ chính sự không đoán trước được ấy làm cho mỗi lần gặp cá heo giữa vịnh trở nên đặc biệt. Không giống một điểm tham quan có thể tìm đến theo lịch trình, sự xuất hiện của chúng phụ thuộc vào biển, vào nguồn thức ăn, dòng chảy, nhiệt độ nước và nhiều điều kiện sinh thái khác. 

Từ lâu cá heo đã được xem là một trong những sinh vật kỳ diệu và thông minh bậc nhất của đại dương cùng đời sống đặc biệt khiến con người luôn tò mò. Chúng là động vật có vú, hô hấp bằng phổi, sinh con và nuôi con bằng sữa mẹ. Cơ thể thuôn dài, da trơn bóng và lớp mỡ dày giúp chúng giữ ấm trong nước lạnh và khả năng bơi nhanh giúp chúng thích nghi với đời sống giữa biển khơi. Cá heo hô hấp bằng phổi qua lỗ thở trên đỉnh đầu. Vì phải chủ động ngoi lên mặt nước lấy hơi nên cá heo không thể ngủ say hoàn toàn. Khi ngủ, một bán cầu não tạm ngừng hoạt động, một bên mắt nhắm lại, trong khi bán cầu còn lại vẫn thức để điều khiển nhịp thở và phát hiện nguy hiểm, sau đó hai bên đổi vai cho nhau. 

Dưới mặt nước, cá heo định vị không gian và săn mồi bằng hệ thống phát sóng siêu âm cực kỳ tinh vi. Chúng phát ra những chuỗi âm thanh tần số cao rồi nhận lại tiếng vọng từ môi trường xung quanh. Từ những tín hiệu ấy, chúng có thể xác định khoảng cách, nhận biết vật thể và tìm con mồi. Những âm thanh khác được sử dụng để giao tiếp giữa các cá thể. Đời sống của chúng cũng gắn chặt với đàn. Cá heo thường cùng kiếm ăn, phối hợp khi săn mồi và chăm sóc con non. Thức ăn chủ yếu là cá, mực và các động vật biển nhỏ. Khi nguồn thức ăn hoặc điều kiện môi trường thay đổi, vùng kiếm ăn của chúng cũng có thể thay đổi theo. Bởi vậy, mỗi lần chúng xuất hiện trên vùng biển Hạ Long không chỉ là một khoảnh khắc thú vị đối với du khách. Đó còn là một lát cắt nhỏ cho thấy mối liên hệ giữa các loài sinh vật với điều kiện của môi trường biển.

Sự thú vị của hình ảnh cá heo trên vịnh Hạ Long không chỉ dừng lại ở những khoảnh khắc bất ngờ giữa đại dương bao la, mà còn hiện diện một cách đầy tinh tế và gần gũi trong đời sống du lịch thường nhật. Trên bến cảng, các điểm tham quan trên vịnh, du khách dễ dàng bắt gặp hình ảnh những chú cá heo ngộ nghĩnh qua các thùng thu gom rác bảo vệ môi trường. Việc lồng ghép hình tượng loài vật thân thiện này vào công tác giữ gìn vệ sinh chung vừa tạo điểm nhấn thị giác vui tươi, thu hút sự chú ý của mọi người, đặc biệt là trẻ em, vừa gửi gắm lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng sâu sắc về ý thức bảo vệ ngôi nhà đại dương. Một mẩu rác được bỏ đúng chỗ có thể chẳng thay đổi được cả một vùng biển. Nhưng hàng nghìn hành động nhỏ như thế, lặp lại mỗi ngày, lại góp phần tạo nên một thói quen ứng xử văn minh với di sản. Hình ảnh của những chú cá heo thân thiện giúp thông điệp bảo vệ môi trường trở nên gần gũi hơn. Trong hành trình hướng tới du lịch xanh, những chi tiết tưởng như rất đời thường ấy cũng trở thành một phần của cách ứng xử văn minh với di sản.

Từ một sinh vật ngoài tự nhiên, cá heo còn hiện hữu trong các không gian du lịch hiện đại. Du thuyền Dolphin Halong lấy cảm hứng từ hình dáng uốn lượn mềm mại của cá heo và sắc trắng chủ đạo. Hình tượng loài vật biển không được đặt như một chi tiết trang trí đơn thuần mà trở thành một phần trong ngôn ngữ thiết kế của con tàu, gợi liên tưởng đến sự tự do, chuyển động và không gian đại dương mà du khách đang trải nghiệm.

Nhìn lại những hình ảnh cá heo ở Hạ Long, dù xuất hiện dưới hình thức nào thì sự hiện diện của chúng luôn mang đến cảm giác gần gũi, ấm áp và tràn đầy năng lượng tích cực. Sự hiện diện của chúng cũng như một lời nhắn gửi dịu dàng mà sâu sắc, hãy yêu biển bằng những hành động nhỏ nhất và trân trọng những giá trị mà thiên nhiên ban tặng. Giữ sạch biển hôm nay chính là giữ lại cơ hội để con người còn được gặp lại những vị khách đặc biệt ấy trong tương lai. Để rồi một ngày không xa, giữa hải trình quen thuộc qua những đảo đá quen thuộc, một chiếc vây lưng lại nhô lên trước mũi tàu và vũ điệu tự do của cá heo không còn là điều bất ngờ hiếm hoi giữa lòng di sản vịnh Hạ Long. 

Đào Thuý