Cây Phèn đen – “Người lính thầm lặng” giữa rừng đá

Giữa những khe đá vôi của vịnh Hạ Long, nơi nắng gắt mùa hè xen lẫn hơi muối từ biển, có một loài cây nhỏ bé mà ít du khách từng để ý. Thân cây mảnh, tán lá xanh mướt, những chùm quả li ti chuyển dần từ xanh sang hồng rồi đen bóng khi chín. Người dân địa phương gọi đó là cây Phèn đen. Tên khoa học là Phyllanthus reticulatus Poir.

Phèn Đen trên núi đảo Hạ long

Thoạt nhìn, Phèn đen không có dáng vẻ nổi bật như những cây cổ thụ hay những loài lan rừng quý hiếm. Nhưng chính sự giản dị ấy lại che giấu giá trị đặc biệt mà thiên nhiên đã ban tặng. Từ lâu, trong y học cổ truyền, phèn đen được xem là một vị thuốc giúp thanh nhiệt, giải độc, tiêu viêm và cầm máu. Lá thường được dùng hỗ trợ điều trị mụn nhọt, rôm sảy, viêm da, lở loét; rễ được sử dụng trong nhiều bài thuốc dân gian chữa tiêu chảy,  viêm gan và một số bệnh đường tiêu hóa. Không chỉ kinh nghiệm dân gian, các nghiên cứu hiện đại cũng phát hiện trong lá và rễ cây chứa nhiều flavonoid, tanin và triterpenoid – những hợp chất có khả năng chống oxy hóa và kháng khuẩn. Điều đó phần nào lý giải vì sao loài cây này đã đồng hành với người dân qua nhiều thế hệ.

Điều đáng quý hơn cả là Phèn đen vẫn đang sinh trưởng tự nhiên trên các núi đá của Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long. Trong điều kiện đất nghèo dinh dưỡng, nắng gió và hơi muối khắc nghiệt, cây vẫn vươn lên xanh tốt, lặng lẽ góp phần giữ đất, giữ màu xanh cho hệ sinh thái rừng trên núi đá.

Có lẽ vì thế mà Phèn đen giống như một “người lính thầm lặng” của Hạ Long. Không rực rỡ để thu hút mọi ánh nhìn, không nổi tiếng như nhiều loài dược liệu khác, nhưng âm thầm cống hiến cả cho thiên nhiên và cho con người. Mỗi loài cây trên vịnh Hạ Long đều mang trong mình một câu chuyện. Và câu chuyện của Phèn đen nhắc chúng ta rằng, đôi khi những giá trị lớn nhất lại đến từ những điều bình dị nhất.

Thu Nguyệt